Giriş
Almanya’da çalışmak istiyor ve çalışan olarak haklarınızı merak mı ediyorsunuz? Toplu iş sözleşmelerini (Tarifvertrag), yasal asgari ücreti ve kanuni çalışma sürelerini bilmek, adil ve güvenli bir çalışma ortamı için son derece önemlidir. Bu yazıda, haklarınızı korumak ve iş–özel yaşam dengenizi sağlıklı bir şekilde kurmak için ihtiyaç duyduğunuz temel bilgileri bulacaksınız.
Toplu iş sözleşmesi (Tarifvertrag) nedir?
Toplu iş sözleşmesi (Tarifvertrag), çalışanların çıkarlarını temsil eden sendikalar (Gewerkschaften) ile işverenler veya işveren birlikleri arasında yapılan bir anlaşmadır. Bu sözleşmeler; ücretler, çalışma süreleri ve yıllık izinler gibi çalışma koşullarını belirli sektörler için düzenler. Örneğin metal ve elektrik sanayi veya kimya endüstrisi bu kapsamda olabilir. Çoğu zaman, toplu iş sözleşmesine tabi işletmelerde çalışanların koşulları, böyle bir sözleşmenin geçerli olmadığı şirket veya sektörlere göre daha avantajlıdır.
Almanya’da asgari ücret
Yasal asgari ücret nedir?
Almanya’da işçiler ve çalışanlar – hatta bazı stajyerler bile – yasal asgari ücret (Mindestlohn) alma hakkına sahiptir. Bu tutar belirli aralıklarla güncellenir. 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren yasal asgari ücret saat başına 12,41 avroya yükseltilmiştir. Bu tutarın altında ödeme yapılması yasaktır.
Kimler asgari ücretten muaf tutulabilir?
Bazı durumlarda yasal asgari ücret uygulanmaz. Örneğin:
-
Okul veya üniversite eğitiminin zorunlu bir parçası olan stajlar (Pflichtpraktikum)
-
Meslek seçimi veya üniversite öncesi tanıtım amaçlı stajlar (Orientierungspraktikum) – üç ayı geçmemek şartıyla
-
Federal İş Kurumu’nun (Bundesagentur für Arbeit) bazı programlarına katılanlar, örneğin işe giriş niteliği programları (Einstiegsqualifizierung)
-
Uzun süre işsiz olup altı aydan kısa süre önce yeni bir işe başlamış olanlar
-
Ücretsiz ve gönüllü olarak çalışan kişiler
Çıraklar için asgari ücret (Azubi-Mindestlohn)
1 Ocak 2023 tarihinden bu yana, mesleki eğitim alan çırakların birinci eğitim yılında alması gereken yasal asgari aylık ücret 620 avro olarak belirlenmiştir. Bu tutar, sonraki eğitim yıllarında yasal düzenlemelere göre kademeli olarak artar.
Almanya’da yasal çalışma süreleri
-
Günlük azami çalışma süresi:
Normal şartlar altında, günlük çalışma süresi 8 saati aşmamalıdır. -
Geçici uzatma imkânı:
Bazı dönemlerde günlük çalışma süresi geçici olarak 10 saate kadar çıkarılabilir; ancak bu fazla çalışma, en geç altı ay içinde telafi edilmelidir. -
Mola süreleri:
Eğer 6 saatten fazla çalışırsanız, en az 30 dakikalık mola hakkınız vardır.
9 saatten fazla çalışmanız durumunda mola süreniz en az 45 dakikaya çıkar. -
Kısa kesintiler:
5 dakikadan kısa süren ara vermeler – örneğin tuvalete kısa bir gidiş – genellikle resmi mola olarak sayılmaz. -
İki iş günü arası dinlenme süresi:
Bir iş gününün bitimi ile bir sonraki iş gününün başlangıcı arasında en az 11 saat kesintisiz dinlenme süresi bulunmalıdır.
Mola süreleri ücretli midir?
Genel olarak molalar için ücret ödenmez ve bu süreler fiili çalışma süresine dahil edilmez.
Fazla mesai (Überstunden)
Fazla mesai yapmak zorunda mısınız?
-
Bu sorunun cevabı, iş sözleşmenizde (Arbeitsvertrag) veya varsa toplu iş sözleşmenizde (Tarifvertrag) yer alan hükümlere bağlıdır. Eğer fazla mesaiyi zorunlu kılan bir madde varsa, kural olarak buna uymanız beklenir.
-
Herhangi bir hüküm yoksa, fazla mesaiyi reddedebilirsiniz; ancak afetler, acil durumlar gibi istisnai hallerde işyerinin ek emeğe ihtiyaç duyması mümkündür.
-
Fazla mesainin karşılığı:
Fazla çalışma çoğu zaman ek ücretle veya serbest zaman (telafi izni) ile karşılanır. Sözleşmede fazla mesai karşılığı açıkça düzenlenmemişse, kural olarak yaptığınız fazla çalışma için ek ücret talep etme hakkınız vardır.
Önemli hususlar
-
Fazla mesainin kaydı:
Fazla çalıştığınız saatleri mutlaka kaydedin ve mümkünse amirinizden onay alın. -
Yüksek gelirli çalışanlar:
Batı Almanya’da aylık 6.500 avrodan fazla kazanan çalışanlara çoğu durumda fazla mesai için ayrıca ödeme yapılmayabilir.
Görev tanımınız ve işteki sorumluluklarınız
Sizden istenen her işi yapmak zorunda mısınız?
-
Sözleşmeye uygun görevler:
Size verilen görevlerin, iş sözleşmenizde belirtilen görev tanımı ile uyumlu olması gerekir. -
Yasal ve güvenli olma şartı:
Görevler yasal olmalı ve sizi gereksiz risklere maruz bırakmamalıdır. -
Pozisyonunuzla ilgili olmalı:
Yaptığınız işlerin, pozisyonunuz ve mesleki alanınızla makul bir bağlantısı bulunmalıdır. -
Niteliklerinize uygun olmalı:
Önceden uzlaşma olmadan, nitelik seviyenizden çok daha yüksek veya çok daha düşük görevlerin size sürekli olarak verilmesi doğru değildir.
Yıllık izin hakkınız
Yılda kaç gün izin alma hakkınız var?
-
Yasal asgari izin:
Haftada 5 gün çalışan bir kişi, yılda en az 20 gün ücretli yıllık izin hakkına sahiptir. -
Sözleşme veya Tarifvertrag ile daha fazla izin:
Birçok iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde bu asgari sürenin üzerinde izin tanınır. Bu nedenle, sözleşmenizi mutlaka dikkatle inceleyin. -
İzinlerin bir sonraki yıla devri:
Çalışma yılı içinde tüm izinlerinizi kullanamazsanız, kalan izin günlerinizi bir sonraki yıla devretmeniz mümkün olabilir. Ancak genellikle bu günlerin, en geç takip eden yılın 31 Mart tarihine kadar kullanılması gerekir.
Önemli noktalar
-
Engelli çalışanlar:
Resmi olarak engelli olduğu kabul edilen çalışanlar yılda 5 gün ek yıllık izin hakkına sahiptir. -
İzin talebi:
İzne çıkmadan önce izin talebinde bulunmalı ve işvereninizin onayını almalısınız.
Haklarınızı korumak için öneriler
-
İş sözleşmenizi dikkatle okuyun:
İmzalamadan önce tüm maddeleri ve koşulları anladığınızdan emin olun. -
Bir sendikaya (Gewerkschaft) üye olun:
Sendikalar size danışmanlık, destek ve gerektiğinde hukuki temsil sağlayabilir. -
Fazla mesai kayıtlarını saklayın:
Yaptığınız fazla çalışmaları kaydetmek, doğru ödeme veya telafi izni almanızı kolaylaştırır. -
İşvereninizle açık iletişim kurun:
Çalışma saatleri, izin planlaması ve görev tanımı konularında işvereninizle şeffaf bir şekilde konuşmaya çalışın. -
Yasal haklarınızı öğrenin:
Gerekirse bir iş hukuku uzmanından (avukattan) profesyonel danışmanlık alın.
Bu temel bilgiler sayesinde, Almanya’da çalışan olarak haklarınızı daha iyi koruyabilir ve iş hayatınız ile özel yaşamınız arasında daha sağlıklı bir denge kurabilirsiniz.
*Web sitemizdeki yazar ve editör ekibi, yazıları hazırlarken kapsamlı araştırmalar yapmaya ve farklı kaynaklardan yararlanmaya özen göstermektedir. Buna rağmen zaman zaman hatalar olabilir veya bazı bilgiler tam olarak doğrulanmamış ya da eksik olabilir. Bu nedenle, bu makaledeki bilgileri ilk başvuru noktası olarak değerlendirmeli ve bağlayıcı, güncel bilgiler için her zaman yetkili kurumlar ve resmî mercilerle iletişime geçmelisiniz.
