Fazla mesai (Überstunden) saatleri Almanya’da

1. Tanım ve hukuki çerçeve

Fazla mesai (Überstunden), çalışanın bireysel iş sözleşmesinde veya toplu sözleşmede belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde yaptığı tüm çalışmaları ifade eder.

Fazla mesai, Almanya’da Çalışma Süresi Kanunu (Arbeitszeitgesetz – ArbZG) ile düzenlenir: ArbZG § 3 (1) uyarınca günlük çalışma süresi kural olarak en fazla 8 saat olabilir. İstisnai durumlarda bu süre 10 saate kadar uzatılabilir; ancak altı ay veya 24 haftalık bir süre içinde günlük ortalama çalışma süresi 8 saati aşmamalıdır (Gesetze im Internet, Personio).

2. Fazla mesainin üst sınırları

Günlük: Günlük toplam çalışma süresi 10 saati geçmemelidir (§ 3 (2) ArbZG).

Haftalık: Fazla mesailer de dahil olmak üzere haftalık toplam çalışma süresi genel olarak 48 saatle sınırlıdır. Fazla mesaiyle birlikte 60 saate kadar çıkılmasına izin verilebilir; ancak fazla kısım daha sonra telafi edilmelidir (§ 3 (2) ArbZG) (Personio).

Özel istisnalar:

• 18 yaşın altındaki işçiler (reşit olmayanlar) ve kısıtlı / vesayet altındaki kişiler için fazla mesai yaptırılması kural olarak yasaktır.

• Hamile ve emziren kadınlar, gece çalışmasına ve azami çalışma sürelerinin aşılmasına karşı özel olarak korunur.

3. Fazla mesainin ödenmesi ve telafisi

Federal düzeyde yürürlükte olan kanunlarda, fazla mesai ücretinin oranı konusunda açık ve genel bir düzenleme bulunmamaktadır (Industrie- und Handelskammer).

Bunun yerine, fazla mesainin karşılığı genellikle şu yollarla belirlenir:

• bireysel iş sözleşmesi veya işletme düzeyindeki anlaşmalar (Betriebsvereinbarung),

• toplu iş sözleşmeleri (Tarifvertrag).

Yaygın telafi yöntemleri:

• Fazla mesai ücreti: Normal saatlik ücret + fazla mesai için ek bir oran (çoğunlukla %10–%25) (roland-rechtsschutz.de).

• Serbest zamanla telafi (Freizeitausgleich): Bir saat fazla mesai = daha sonra kullanılmak üzere bir saat ücretli izin (§ 3 (2) BGB) (WBS.LEGAL).

4. Çalışma sürelerinin kaydı ve saklanması

Federal İş Mahkemesi (BAG) ve Avrupa Adalet Divanı’nın (ECJ) “Stechuhr-Urteil” (kart basma / zaman saati kararı) doğrultusunda, tüm çalışma saatlerinin – ister kâğıt üzerinde ister elektronik ortamda olsun – doğru ve eksiksiz olarak kaydedilmesi gerekir (DIE WELT).

Zamanaşımı süreleri:

Eğer iş sözleşmesinde özel bir “hak düşürücü süre” (Ausschlussfrist) öngörülmemişse, genel üç yıllık zamanaşımı süresi uygulanır (§ 195 BGB). Aksi hâlde, alacak ve haklar daha erken de ortadan kalkabilir (Personio).

5. Çalışanın fazla mesaiyi reddetme hakkı

Çalışanlar, kanuni sınırları aşan (§ 3 ArbZG) veya sağlıklarını tehlikeye atan fazla mesaileri yapmak zorunda değildir.

Fazla mesai iş sözleşmesinde veya şirket içi düzenlemelerde kararlaştırılmamışsa, çalışan kural olarak fazla mesaiyi reddedebilir; ancak işvereni önceden haberdar etmesi uygun olur.

Fazla mesainin keyfi veya kötüye kullanırcasına talep edilmesi hâlinde, çalışan sendikaya veya işyeri işçi temsilciliğine (Betriebsrat) başvurarak haklarını koruyabilir (IG Metall).

6. Pratik öneriler

• İş sözleşmenizi dikkatlice inceleyerek fazla mesai ücreti, ek ödeme oranları veya hak düşürücü sürelerle ilgili hükümlerin olup olmadığını kontrol edin.

• Günlük çalışma saatlerinizi düzenli biçimde kaydedin; e-postalar, raporlar ve diğer yazılı kanıtları saklayın.

• Fazla mesainin ücretle mi yoksa serbest zamanla (Freizeitausgleich) mı telafi edileceği konusunda işvereniniz veya sendikanızla görüşün.

• Fazla mesainin doğru şekilde ödendiğinden veya zaman bakiyenize aktarıldığından emin olmak için maaş bordrolarınızı düzenli olarak kontrol edin.

Bu kurallara dikkat ederek, Almanya’daki hukuki çerçeve içinde fazla mesailerinizin karşılığını alma hakkınızı daha iyi koruyabilir ve fazla mesainin kaydı ile hesaplanmasında yaşanabilecek teknik ya da idari hatalardan kaçınabilirsiniz.

---

Web sitemizin yazar ve editör ekibi, makale hazırlarken kapsamlı araştırmalar yaparak ve birden fazla kaynağı inceleyerek doğru ve güvenilir bilgiler sunmaya özen göstermektedir. Buna rağmen, zaman zaman hatalar ortaya çıkabilir veya bazı bilgiler tam olarak teyit edilmemiş olabilir. Bu nedenle, makalelerde yer alan bilgileri yalnızca ilk başvuru noktası olarak değerlendirmenizi ve kesin, resmî ve bağlayıcı bilgi için her zaman yetkili kurum ve makamlara başvurmanızı tavsiye ederiz.