Almanya’da iş sözleşmelerinin feshi

Başlık:
Çalışanların Hakları ve Hukuki Süreçler

Giriş

Sözleşmenin feshedilmesi ihtimali, Almanya’daki birçok çalışan ve işçi için endişe kaynağıdır; ancak fesih her zaman hukuken geçerli ve doğru bir işlem değildir. Her çalışanın, işten çıkarma veya istifa durumunda hangi haklara sahip olduğunu ve hangi adımları atması gerektiğini bilmesi önemlidir. Bu yazıda, çalışanların haklarını ve iş sözleşmesi sona erdiğinde neler yapılabileceğini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

Bir çalışan “öylece” işten çıkarılabilir mi?

Almanya’daki çalışanlar, işten çıkarmaya karşı güçlü bir yasal korumaya sahiptir. Özellikle 10’dan fazla çalışanı olan bir şirkette çalışan ve orada 6 aydan uzun süredir görev yapan kişiler için bu koruma daha da güçlüdür. İşveren, ancak aşağıdaki gerekçelerden biri varsa çalışanı işten çıkarabilir:

İşletme gerekçeli fesih (betriebsbedingte Kündigung):
Örneğin şirketin işleri ciddi biçimde azalmışsa ve artık tüm çalışanların maaşlarını ödeyemiyorsa.
Davranışa dayalı fesih (verhaltensbedingte Kündigung):
Hırsızlık, hakaret, ya da iş saatleri içinde izinsiz internet kullanımı gibi uygunsuz davranışlar işten çıkarma nedeni olabilir.
Kişisel nedenlere dayalı fesih (personenbedingte Kündigung):
Çalışanın uzun süreli hastalık nedeniyle veya çalışma iznini kaybettiği için görevini yerine getirememesi gibi durumlarda söz konusu olabilir.

Önemli not:
Cinsiyet, yaş, din veya etnik köken gibi ayrımcılık sayılabilecek nedenlerle işten çıkarma kesinlikle yasaktır.

Hukuken geçerli bir fesih için hangi şartlar aranır?

Bir işten çıkarma işleminin hukuken geçerli sayılması için şu koşulların yerine getirilmesi gerekir:

Yazılı şekil (schriftlich):
Fesih bildirimi mutlaka yazılı olarak yapılmalıdır.
İhbar süresi (Kündigungsfrist):
İş sözleşmesinde belirtilen fesih/ihbar süresine uyulmalıdır.
Eğer sözleşmede fesih süresi belirtilmemişse, çalışanın şirketteki hizmet süresine göre §622 BGB kapsamında yasal fesih süreleri geçerlidir.

Fesih kararı engellenebilir veya dava edilebilir mi?

Eğer işten çıkarılmanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, kendinizi korumak için Kündigungsschutzklage olarak adlandırılan bir işe iade davası açabilirsiniz.
Bu dava, fesih bildiriminin size yazılı olarak ulaştığı tarihten itibaren üç hafta içinde iş mahkemesine (Arbeitsgericht) sunulmalıdır.

Bu süreçte, örneğin faire-integration.de gibi uzman danışmanlık merkezlerinden hukuki destek alabilirsiniz.

İhbar süresi olmadan fesih (außerordentliche Kündigung)

Olağanüstü fesih (außerordentliche Kündigung) durumunda işveren, normal ihbar süresine uymadan iş sözleşmesini derhal feshedebilir ve çalışan hemen işten ayrılmak zorunda kalır.
Bu tür fesih, yalnızca hırsızlık veya ağır ve açık hakaret gibi çok ciddi hallerde mümkündür.

Deneme süresinde fesih (Probezeit)

Deneme süresi (Probezeit), iş ilişkisini hem işveren hem de çalışan açısından “deneme” amacı taşır. Bu dönemde her iki taraf da kısa bir ihbar süresiyle ve detaylı gerekçe göstermek zorunda olmadan sözleşmeyi feshedebilir.
Genel olarak, deneme süresi 6 ayı geçmemelidir; yalnızca istisnai durumlarda daha uzun belirlenebilir.

Fesih sözleşmesi (Aufhebungsvertrag) nedir?

Bazı şirketler, tek taraflı fesih yapmak yerine çalışanlarına fesih sözleşmesi (Aufhebungsvertrag) teklif etmeyi tercih eder. Bu sözleşmeyle işveren ve çalışan, iş ilişkisinin ne zaman ve hangi şartlarla sona ereceği konusunda karşılıklı olarak anlaşırlar. Çoğu zaman bu anlaşmaya ek olarak bir tazminat ödemesi de yapılır.

Ancak şunları bilmelisiniz:

Bir Aufhebungsvertrag imzaladığınızda, normal fesih sürecindeki bazı yasal korumalardan feragat etmiş olabilirsiniz.
Bu tür sözleşmeler, işsizlik parası (Arbeitslosengeld) almanızı olumsuz etkileyebilir; örneğin bir bekleme süresi veya kesinti uygulanabilir.
İmza attıktan sonra, sözleşmeyi geri almak veya iptal etmek genellikle çok güçtür.

Bu nedenle, böyle bir sözleşmeyi imzalamadan önce mutlaka bir iş hukuku uzmanından veya avukattan hukuki danışmanlık almanız tavsiye edilir.

İşten çıkarıldıktan sonra ne yapılmalı?

Fesih bildirimini aldıktan sonra, en geç üç gün içinde İş Ajansı’na (Arbeitsagentur) iş arayan olarak kayıt yaptırmanız gerekir. Bunu telefonla, internet üzerinden veya şahsen yapabilirsiniz.

Eğer zamanında bildirim yapmazsanız, işsizlik maaşınızda kesinti veya gecikme olabilir.
İş sözleşmeniz fiilen sona erdikten sonra da İş Ajansı’na tekrar giderek işsizlik parası (Arbeitslosengeld) için başvurmanız ve hakkınızı aktif hale getirmeniz gerekir.

Ağır engelliliği olan kişilerin feshe karşı korunması

Eğer bir çalışanın ağır engellilik oranı en az %50 ise, bu kişi feshe karşı ek korumaya sahiptir.
Bu durumda işveren, çalışanı işten çıkarmadan önce Integrationsamt (Entegrasyon Dairesi) adlı kurumdan onay almak zorundadır. Bu onay olmadan yapılan fesih çoğu durumda geçersiz sayılır.

İşçi temsilcilerinin (Betriebsrat) korunması

İşyeri işçi temsilciliği (Betriebsrat) üyeleri özel bir fesih korumasına sahiptir. Onların işten çıkarılması ancak çok istisnai durumlarda, örneğin işletmenin tamamen kapanması halinde mümkündür.

Bir Betriebsrat üyesinin olağanüstü feshi söz konusu olduğunda:

ya işçi temsilciliğinin onayı alınmalı,
ya da iş mahkemesinden (Arbeitsgericht) karar çıkmalıdır.

Çalışan istifa edebilir mi?

Evet, çalışan kendi isteğiyle istifa edebilir. Ancak sözleşmede belirlenen fesih/ihbar süresine uymak zorundadır.
Eğer sözleşmede süre belirlenmemişse, yasal fesih süresi genellikle 4 hafta olarak uygulanır.

Yine de, yeni bir iş bulmadan mevcut işinizden ayrılmamanız tavsiye edilir; çünkü:

yeni bir iş bulmak zaman alabilir,
ve kendi isteğinizle, geçerli bir neden olmaksızın istifa etmeniz durumunda İş Ajansı, işsizlik maaşınız için 12 haftaya kadar bekleme (sperrzeit) uygulayabilir.

İş sözleşmesi sona ererken dikkat edilmesi gereken önemli noktalar

Fesih nedenini kontrol edin:
Fesih gerekçesinin yasal olduğundan ve iş sözleşmesindeki hükümlere uygun olduğundan emin olun.
Bir avukata danışın:
Feshin haksız veya hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, iş hukuku alanında uzman bir avukattan veya danışma merkezinden yardım alın.
Adil bir fesih sözleşmesi talep edin:
Eğer işten ayrılmayı karşılıklı anlaşmayla (Aufhebungsvertrag) düşünüyorsanız, sözleşmenin adil olduğundan ve tüm haklarınızı (kalan izinler, fazla mesailer, olası tazminat vb.) kapsadığından emin olun.
İş Ajansı’na zamanında bildirim yapın:
İşten çıkarma bildirimini aldıktan sonra en geç üç gün içinde “iş arayan” olarak kaydolun; aksi halde işsizlik maaşınızda kesinti olabilir.

Sonuç

Almanya’da bir iş sözleşmesinin sona ermesi, çalışanların haklarını korumaya yönelik katı kurallara tabidir. İster bir fesihle karşı karşıya olun, ister istifa etmeyi düşünüyor olun; mali veya mesleki açıdan haksız bir zarara uğramamak için yasal haklarınızı ve izlemeniz gereken adımları bilmeniz çok önemlidir.

Bu nedenle, fesih, Aufhebungsvertrag veya iş uyuşmazlıkları gibi konularda her zaman bir avukattan ya da alanında uzman bir danışmandan destek almayı ihmal etmeyin.

Web sitemizin yazar ve editör ekibi, kapsamlı araştırmalar ve birden fazla kaynağa başvurarak doğru ve güncel bilgiler sunmaya özen göstermektedir. Buna rağmen, bazı hatalar veya eksik bilgiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle, bu yazıdaki bilgileri ilk yönlendirici bir kaynak olarak değerlendirmenizi ve bağlayıcı, resmi bilgi için her zaman yetkili kurum ve mercilere başvurmanızı tavsiye ederiz.