کار سیاه (اشتغال غیرقانونی) در آلمان

۱. تعریف کار سیاه (Schwarzarbeit)

اصطلاح «کار سیاه» (Schwarzarbeit) یا کارِ غیررسمی، به هر نوع فعالیت در برابر مزد گفته می‌شود که در آن کارمند یا کارگر نزد ادارهٔ مالیه (مالیات) و نهادهای بیمهٔ اجتماعی (بیمهٔ صحت، تقاعد، بیکاری) ثبت نشده باشد (handbookgermany.de, faire-integration.de).

این موضوع شامل قراردادهای رسمی نیز می‌شود، در جایی‌که مراحل لازم اداری و قانونی به‌طور عمدی نادیده گرفته یا دور زده می‌شوند؛ همچنان شامل کارهای خوداشتغالی است که به‌صورت «نقدی در دست» بدون فاکتور یا رسید پرداخت می‌شوند.

۲. علت‌های گسترش کار سیاه

مصارف بلند و بوروکراسی: بسیاری از خانواده‌ها از ثبت کارگران خانگی (مثلاً برای نظافت یا مراقبت از افراد مسن) خودداری می‌کنند. در بخش نظافت و مراقبت از کهنسالان، سهم «اقتصاد موازی/غیررسمی» تا حدود ۹۱٪ تخمین زده شده، با حجمی حدود ۱۱٫۴ میلیارد یورو در سال (DIE WELT, ela.europa.eu).
بازار کار انعطاف‌پذیر: برخی مالکان کسب‌وکارهای کوچک یا اشخاص عادی، پرداخت فوری و نقدی را ترجیح می‌دهند تا از پیچیدگی‌های اداری، تأخیر در ثبت و مصرف اضافه برای بیمه و مالیات دور بمانند.
گروه‌های خاص نیروی کار: در بعضی سکتورها روی کارگران موسمی و مهاجرانی تکیه می‌شود که اجازهٔ رسمی کار ندارند.

۳. پیامدهای کار سیاه برای کارمند

نبود حمایت اجتماعی: کسی که به‌طور سیاه کار می‌کند، معمولاً تحت پوشش بیمهٔ صحت (سلامتی)، تقاعد و بیکاری نیست. در صورت مریضی، حادثه در محل کار یا رسیدن به سن تقاعد، چنین شخصی بسیاری از حقوق و مزایای خود را از دست می‌دهد (handbookgermany.de, handbookgermany.de).
نبود حق رسمی برای مطالبهٔ مزد: اگر صاحب کار مزد را نپردازد، کارمند در بسیاری موارد نمی‌تواند به‌شکل رسمی از طریق محکمهٔ کار (دادگاه کار) حق‌الزحمهٔ خود را مطالبه کند (handbookgermany.de, faire-integration.de).

۴. مجازات کار سیاه برای کارفرما

جرایم مالی سنگین: برای کسانی‌که از کار سیاه استفاده می‌کنند، امکان وضع جرایم مالی تا سقف ۵۰۰٬۰۰۰ یورو وجود دارد – هم از نگاه تخلف اداری و هم مالیاتی – بر بنیاد مواد §§ 8–11 قانون مبارزه با کار غیرمجاز (SchwarzArbG) (advocado.de, berlin.de).
حبس: در موارد شدید (مانند تکرار تخلف یا ایجاد شبکه‌های سازمان‌یافتهٔ شرکت‌های جعلی)، مجازات حبس تا ۱۰ سال نیز ممکن است (advocado.de, fachanwalt.de).
مسئولیت جزایی و مدنی: علاوه بر مسئولیت جزایی، احتمال دارد ادارات دولتی مطالبهٔ پرداخت مالیات‌ها و حق بیمه‌های عقب‌مانده و همچنان جبران خسارت‌های مدنی را مطرح کنند.

۵. نهادهای نظارتی و وضعیت حقوقی

واحد کنترل کار سیاه (Finanzkontrolle Schwarzarbeit – FKS): این واحد که زیر نظر ادارهٔ گمرک آلمان (Zoll) فعالیت می‌کند، ادارهٔ اصلی برای مبارزه با کار غیرمجاز است. بر بنیاد اصلاحات سال ۲۰۱۹، صلاحیت‌های بازرسی این اداره افزایش یافته و همکاری آن با پولیس و ادارات مالیه بیشتر شده است (ela.europa.eu, DIE WELT).
گزارش‌دهی (اطلاع از تخلف): هر شهروند یا کارگر می‌تواند موارد مشکوک به کار سیاه را از طریق وب‌سایت گمرک، تماس تلفنی یا از راه خط‌های تماس وزارت کار (BMAS) و اتاق‌های صنایع و تجارت (IHK) گزارش کند.

۶. چگونه از گرفتار شدن در کار سیاه جلوگیری کنیم؟

عقد قرارداد رسمی: همیشه کوشش کنید قرارداد رسمی – بهتر است کتبی – امضا کنید و بسته به نوع کار، آن را در Minijob-Zentrale یا نزد ادارهٔ مربوطه ثبت نمایید.
اطمینان از ثبت بیمه و مالیه: از صاحب کار بخواهید اسناد ثبت شما در بیمهٔ صحت و سیستم تأمین اجتماعی را نشان دهد.
صدور بل (فاکتور) رسمی: اگر به‌شکل خوداشتغال کار می‌کنید، حتماً بل‌های رسمی صادر کنید که شمارهٔ مالیه (Steuernummer) یا شمارهٔ شناسایی مالیهٔ ارزش افزوده (USt-IdNr.) را در خود داشته باشد.
گزارش موارد تخلف: در صورت مشاهدهٔ تخلف، می‌توانید از طریق فورم‌های آنلاین، گزارش محرمانه‌ای به FKS یا ادارهٔ مالیه ارسال کنید.

با رعایت این اصول و پیروی از قوانین، شما به‌عنوان کارمند یا کارفرما از حقوق خود محافظت می‌کنید و در عین حال به کاهش اقتصاد غیررسمی کمک می‌نمایید؛ اقتصادی که فشار سنگینی بر نظام اجتماعی و مالیاتی آلمان وارد می‌کند.

تیم نویسندگان و ویراستاران این وب‌سایت می‌کوشد با تحقیق گسترده و استفاده از منابع مختلف، معلومات دقیق و قابل اعتماد فراهم نماید. با وجود این، امکان دارد اشتباهاتی رخ دهد یا بعضی معلومات کاملاً تأیید نشده باشد. بنابراین، لطفاً این مطالب را به‌عنوان یک مرجع ابتدایی در نظر بگیرید و برای دریافت معلومات قطعی و به‌روز، همیشه به ادارات و مراجع رسمی و متخصصان مراجعه نمایید.