رهنمای جامع در مورد ساعات کار اضافی (Überstunden) در آلمان: حقوق و مسؤولیتها
ساعات کار اضافی در آلمان (Überstunden) از موضوعات مهمی است که هم برای کارمندان و هم برای کارفرمایان سؤالهای زیادی را بهوجود میآورد. بسیاری از افراد میخواهند بدانند مبنای قانونی این ساعات چیست، چگونه حساب میشود و آیا در بدل آن پول پرداخت میگردد یا رخصتی اضافی داده میشود. در این مقالهٔ مفصل، همهٔ نکات مهم دربارهٔ ساعات کار اضافی در آلمان را توضیح میدهیم؛ از قوانین و مقررات گرفته تا طرز حسابکردن، و مشورههای عملی برای زندگی کاری روزمره.
اصطلاح Überstunden یا ساعات کار اضافی به هر ساعتی از کار گفته میشود که بالاتر از حد تعیینشده در قرارداد کار یا قرارداد جمعی (Tarifvertrag) انجام شود. برای نمونه:
اگر در قرارداد شما ۴۰ ساعت کار در هفته نوشته شده باشد، هر ساعت کار بعد از این ۴۰ ساعت، در همان هفته، اضافهکاری حساب میشود.
در بسیاری از شرکتها، سیستمهای دقیق ثبت وقت وجود دارد که وقت آمدن و رفتن را نشان میدهد و هر ساعت اضافه در حساب وقت کارمند بهعنوان Überstunden ثبت میشود.
یادداشت: در بعضی بخشها، ساعات بیرون از حد معمول هفته فوراً اضافهکار شمرده نمیشود؛ مخصوصاً وقتی که سیستم Gleitzeit (وقت کار انعطافپذیر) یا Zeitkonto (حساب وقت کاری) وجود داشته باشد.
قانون وقت کار (Arbeitszeitgesetz)
این قانون حد اکثر ساعت کار در یک روز را اصولاً ۸ ساعت تعیین میکند.
این مدت میتواند در بعضی شرایط تا ۱۰ ساعت در روز بلند برده شود، به شرطی که در مدت ۶ ماه یا ۲۴ هفته، میانگین ساعت کار روزانه از ۸ ساعت بیشتر نشود.
کارفرما مکلف است که از سلامتی کارگران حفاظت کند و رخصتی و استراحت کافی را برایشان امکانپذیر سازد.
قراردادهای جمعی (Tarifverträge)
در بسیاری از سکتورها، قراردادهای جمعی رول مهم دارند.
این قراردادها ممکن است تعیین کنند که:
حد اکثر اضافهکاری چقدر باشد،
روی اضافهکاری چند فیصد اضافه معاش داده شود،
و چگونه از طریق رخصتی (Freizeitausgleich) جبران گردد.
قرارداد کار شخصی (Arbeitsvertrag)
در قرارداد کار ممکن است بهطور واضح ذکر شده باشد که:
آیا کارمند باید در صورت نیاز اضافهکار انجام بدهد یا نه،
اضافهکاری چگونه حساب و پرداخت میشود،
و آیا بخشی از اضافهکاری از قبل در معاش ماهانه شامل و تسویه شده است.
الزام قراردادی
اگر در قرارداد کار یا در قرارداد جمعی آمده باشد که در صورت «ضرورت عملیاتی» (betriebliche Notwendigkeit) کارفرما حق دارد اضافهکار بخواهد، کارمند معمولاً در چهارچوب قانون مکلف به انجام آن است.
حالات استثنایی
در حالات اضطراری، مثل زیاد شدن ناگهانی کار یا کمبود شدید پرسونل، کارفرما میتواند برای مدت کوتاه اضافهکار بیشتر مطالبه کند.
اما این حالت نباید به یک سیستم دائمی تبدیل شود؛ اضافهکاری نمیتواند جایگزین استخدام کافی کارگران باشد.
اصل تعادل و معقول بودن
کارفرما نمیتواند بدون سرحد اضافهکاری را بر کارمند تحمیل کند.
باید به حد اکثر ساعت کار قانونی توجه شود و به حق کارمند در مورد استراحت، زندگی خانوادگی و اوقات شخصی احترام گذاشته شود.
اگر خواست اضافهکاری از حدود معقول و قانونی بگذرد، کارمند میتواند آن را رد کند.
ثبت وقت کار
در اکثر شرکتها، وقت آمدن، رفتن و وقفهها به شکل الکترونیکی ثبت میشود.
بر اساس این معلومات، معلوم میشود که چند ساعت بالاتر از حد عادی کار شده و در نتیجه بهعنوان Überstunden ثبت میگردد.
نرخ پرداخت برای اضافهکار
اگر در قرارداد جمعی یا قرارداد کار، فی صد مشخصی برای اضافهکار ذکر نشده باشد، قانون آلمان کارفرما را مجبور نمیسازد که حتماً درصد اضافی بدهد.
در این صورت، اضافهکار میتواند با همان نرخ عادی ساعتی پرداخت گردد.
در صورتیکه در قرارداد، اضافهٔ خاص (مثلاً ۱۵٪، ۲۵٪، ۵۰٪ یا بیشتر) ذکر شده باشد، همان نرخ مطابق با بخش و موافقتنامه عملی خواهد شد.
جبران از طریق رخصتی (Freizeitausgleich)
بعضی شرکتها بهجای پرداخت پولی، اضافهکار را با رخصتی تادیه میکنند.
این رخصتی معمولاً به صورت:
ساعت در برابر ساعت (۱ به ۱)، یا
مطابق نسبت تعیینشده در قرارداد
محاسبه میشود.
این رخصتی باید در زمان مناسب داده شود تا واقعاً سبب استراحت و تجدید قوای کارمند شود.
حدود قانونی
مجموع ساعت کار روزانه (کار عادی + اضافهکار) نباید بیش از ۱۰ ساعت باشد و در مدت ۶ ماه یا ۲۴ هفته میانگین آن باید در حد ۸ ساعت در روز باقی بماند.
اگر کارفرما این قوانین را نقض کند، ممکن است جریمهٔ اداری و در بعضی حالات نتایج حقوقی جدیتر برایش وضع شود.
حفاظت از صحت و سلامتی
اضافهکاریهای طولانیمدت میتواند باعث خستگی، استرس و مشکلات صحی – چه جسمی و چه روانی – شود.
از این جهت، ادارات مسئول کار و صحت، و همچنان شوراهای کارگری (Betriebsrat) در صورت وجود، به رعایت مقررات توجه میکنند.
حق کارمند در رد اضافهکاری
اگر خواست اضافهکار بر خلاف قانون باشد، یا وضعیت صحی و خانوادگی کارمند اجازه ندهد، او حق دارد آن را رد کند.
تنبیهکردن کارمند فقط به خاطر رد کردن مشروع اضافهکار، غیرقانونی است.
بله. معاش اضافهکاری بخشی از عاید مشمول مالیات کارمند حساب میشود؛ یعنی:
مالیهٔ عاید (Lohnsteuer)
بالای معاش اضافهکاری همان مقررات مالیاتی که بالای معاش عادی تطبیق میشود، اعمال میگردد.
بیمههای اجتماعی
سهم بیمهٔ تقاعد، بیمهٔ بیکاری، بیمهٔ صحی و بیمهٔ مراقبت طولانیمدت نیز از معاش اضافهکار گرفته میشود.
به این ترتیب، اضافهکار سطح مجموعی معاش مشمول بیمه را نیز بالا میبرد.
ثبت شفاف وقت کار
بهتر است شرکت از یک سیستم واضح و شفاف برای ثبت ساعت کار استفاده کند.
کارمندان باید بتوانند بهطور منظم وضعیت حساب وقت خویش را ببینند و اگر مشکلی باشد، به موقع اصلاح کنند.
برنامهریزی قبلی
هر قدر که برنامهریزی کار بهتر باشد، به همان اندازه نیاز به اضافهکاری دایمی کم میشود.
این کار هم از نظر هزینهها برای شرکت مفید است و هم برای صحت و انگیزهٔ کارمندان.
گفتوگوی باز بین کارمند و کارفرما
اگر قرار است اضافهکاری صورت بگیرد، خوب است که در مورد دلیل آن، حجم کار و نحوهٔ جبران (پول یا رخصتی) بهطور واضح صحبت شود.
استفاده از حساب وقت (Arbeitszeitkonto / Zeitkonto)
در بعضی شرکتها سیستم حساب وقت وجود دارد که در آن اضافهکاریها جمع میشود و بعداً کارمند میتواند در بدل آن روزهای رخصتی با معاش یا استراحت بلندتر بگیرد.
قرارداد کار خود را دقیق بخوانید
ببینید که در قرارداد شما دربارهٔ اضافهکار چه نوشته شده است:
آیا مکلف به انجام اضافهکار هستید؟
اضافهکار چگونه حساب و پرداخت میشود؟
آیا بخشی از اضافهکار از قبل در معاش شما شامل است؟
ثبت شخصی ساعت کار
خوب است که علاوه بر سیستم شرکت، خودتان نیز وقت آمدن و رفتن و اضافهکاری را در یک دفترچه یا فایل ثبت کنید.
این کار در صورت بروز اختلاف با کارفرما بر سر تعداد واقعی اضافهکار، برای شما سند مهمی خواهد بود.
مشوره با شورای کار (Betriebsrat) یا اتحادیه
اگر در محل کار شما شورای کارگری یا اتحادیهٔ صنفی فعال است، میتوانید در مورد حقوق خود در زمینهٔ اضافهکار از آنها کمک بگیرید.
توازن بین کار و زندگی شخصی
مراقب باشید که اضافهکاری بیش از حد، باعث خرابشدن صحت، خانواده و روابط اجتماعی شما نشود.
اگر احساس میکنید اضافهکاری بیش از اندازه زیاد شده است، کوشش کنید با کارفرما صحبت کرده و راه حل بهتری جستوجو کنید.
ساعات کار اضافی (Überstunden) در آلمان یک وسیلهٔ مهم برای جوابگفتن به تقاضای بیشتر کاری است و میتواند برای کارمندان امکان عاید بیشتر را فراهم کند. اما برای اینکه این سیستم عادلانه و قابل تحمل باشد، باید قوانین رعایت شود، ثبت وقت شفاف باشد و میان کارمند و کارفرما تفاهم و همکاری وجود داشته باشد.
با شناخت حقوق و مسؤولیتهای خود، خواندن دقیق قرارداد کار، اطلاع از قراردادهای جمعی و استفاده از مشورهٔ شوراهای کارگری و اتحادیهها، شما میتوانید مطمئن شوید که اضافهکاریها بهشکل قانونی، عادلانه و مطابق با سلامتی شما تنظیم میگردد و به یک فشار دایمی و خستهکننده تبدیل نمیشود.
* تیم نویسندهگان و ویراستاران این وبسایت تلاش میکنند تا بر اساس تحقیق گسترده و استفاده از منابع مختلف، معلومات هرچه دقیقتر و تازهتر در اختیار شما بگذارند. با وجود این، امکان بروز اشتباه یا تغییر در قوانین و روشها در طول زمان وجود دارد. لطفاً این مقاله را تنها بهعنوان یک رهنمای ابتدایی در نظر بگیرید و برای معلومات قطعی و رسمی، همیشه با ادارات و مراجع مسوول تماس بگیرید.
