Almanya’daki Müslüman ailelerde engelli çocukların korunması (Behindertentestament)
Müslüman bir aile, engelli çocuğunun haklarını devlet yardımlarını kaybetmeden nasıl güvence altına alabilir?
Bir ailede engelli bir çocuk veya yetişkin (Menschen mit Behinderung) olduğunda, miras planlaması son derece hassas ve karmaşık bir konu hâline gelir. Temel soru şudur:
Engelli oğlunuzun veya kızınızın mirastan pay almasını nasıl sağlarsınız ki bu pay, onun Grundsicherung veya Eingliederungshilfe gibi devlet yardımlarını kaybetmesine yol açmasın?
İşte bu noktada Behindertentestament devreye girer: Engelli mirasçıyı hem mali açıdan koruyan hem de devlet yardımlarının kesilmesini önlemeye yardımcı olan özel bir vasiyet türü. Bu yazıda, bu kavramı, nasıl hazırlandığını ve Almanya’daki Müslüman aileler açısından önemini ele alıyoruz.
Behindertentestament nedir?
Behindertentestament, özellikle mirasçılardan birinin engelli olduğu durumlar için hazırlanan özel bir vasiyettir. Temel hedefleri şunlardır:
-
Engelli kişinin malvarlığını, Sosyal Yardım Dairesi’nin (Sozialamt) el koyma veya kesinti yapma riskinden korumak
-
Miras sebebiyle engelli kişinin devlet yardımlarının kesilmesini veya azaltılmasını engellemek
-
Engelli kişi için uzun vadeli, onurlu ve güvenli bir bakım ve yaşam standardı sağlamak
Bu vasiyet türü, Almanya’da hukuken geçerlidir, Federal Mahkeme (BGH) içtihatlarına dayanır ve uzun yıllardır engelli kişilerin korunması amacıyla kullanılmaktadır.
Engelli kişi, özel vasiyet olmadan miras alırsa ne olur?
Özel bir Behindertentestament olmadığı ve engelli kişi kayda değer bir miras aldığı takdirde, pratikte genellikle şu sonuçlar ortaya çıkar:
-
Sozialhilfe veya Grundsicherung gibi devlet yardımları azaltılır veya geçici olarak tamamen kesilir.
-
Engelli kişi, bakım, konaklama ve diğer giderleri önce mirasından ödemek zorunda kalır.
-
Miras tükendikten sonra devlet yardımları yeniden başlar; fakat o zamana kadar mirasın neredeyse tamamı bitmiş olur.
Kısacası:
Miras kalır, fakat sonunda her şeyini kaybetmiş olur.
Behindertentestament nasıl kurgulanır?
Bu özel vasiyetin başlıca hukukî unsurları şunlardır:
1. Vasiyet yürütücüsü atanması (Testamentsvollstrecker)
Vasiyette, genellikle bir kardeş veya aile içinde güvenilen bir kişi Testamentsvollstrecker olarak görevlendirilir.
Bu kişi, engelli mirasçının payını yönetir; para ve malvarlığı, doğrudan engelli kişinin eline geçmez.
2. “Vorerbschaft” ve “Nacherbschaft” sisteminin kullanılması
Engelli kişi, vasiyette ön mirasçı (Vorerbe) olarak belirlenir; diğer aile fertleri (örneğin kardeşler, torunlar) ise son mirasçı (Nacherbe) olarak, engelli kişi vefat ettikten sonra mirasçı olur.
Böylece malvarlığı, hukuken “bağlı” kalır ve engelli kişi bu malvarlığı üzerinde tam serbest tasarruf hakkına sahip olmaz.
3. Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması
Engelli mirasçı, miras kalan malı kendi başına satamaz, devredemez veya bağışlayamaz.
Bu nedenle, söz konusu malvarlığı sosyal yardım hukukuna göre genellikle engelli kişinin kullanılabilir kişisel serveti olarak değerlendirilmez ya da ancak sınırlı ölçüde dikkate alınır.
4. Malvarlığının kullanım amacının belirlenmesi
Vasiyette, bu malın esas olarak engelli kişinin yaşam kalitesini artırmak için kullanılacağı belirtilebilir. Örneğin:
-
Daha iyi kıyafetler ve kişisel eşyalar
-
Gezi, tatil ve sosyal etkinlikler
-
Ek bakım hizmetleri, terapi, yardımcı cihazlar ve benzeri ihtiyaçlar
Amaç, bu parayla devletin normalde üstlendiği masrafları tamamen devralmak değil; engelli kişiye ek imkânlar sağlayarak daha iyi ve onurlu bir yaşam sunmaktır.
Alman hukukunun yaklaşımı
Federal Yargıtay (BGH), 20.10.1993 tarihli kararı (IV ZR 231/92) dahil olmak üzere çeşitli kararlarında Behindertentestament uygulamasını bazı şartlarla hukuken geçerli saymıştır:
-
Vasiyetin amacı, devleti açıkça ve kötü niyetli şekilde aldatmak veya sosyal yardımları haksız biçimde sömürmek olmamalıdır.
-
Genellikle aileden güvenilir bir kişi veya tarafsız biri Testamentsvollstrecker olarak atanmalıdır.
-
Miras, doğrudan engelli kişiye ödenmez; onun adına, vasiyet yürütücüsü tarafından yönetilir.
Bu şartlar sağlandığında, Behindertentestament sosyal yardım hukukuna aykırı bir manevra olarak değil, yasal bir koruma mekanizması olarak kabul edilir.
İslami açıdan böyle bir vasiyet caiz midir?
İslam hukukunda şu iki ilke bir arada gözetilmelidir:
-
Miras paylarının (farz hisselerin) adil şekilde dağıtılması ve hiçbir varisin meşru payından mahrum edilmemesi,
-
Aile içinde engelli veya özel ihtiyaç sahibi bireye karşı daha fazla merhamet ve koruma gösterilmesi.
Behindertentestament, engelli mirasçının hakkını ortadan kaldırmadığı, aksine bu hakkı ondan alınıp sosyal sistem içinde erimesini engellediği ve doğrudan onun yararına yönlendirdiği için, İslami açıdan şu koşullarla kabul edilebilir görülebilir:
-
Hiçbir varis, zorunlu miras payından haksız yere mahrum bırakılmamalıdır.
-
Engelli kişinin payı, gerçekten onun bakımına ve ihtiyaçlarına tahsis edilmelidir.
-
Diğer varislerin ellerinden haklarının alınması veya kötüye kullanım için bir araç hâline gelmemelidir.
Vasiyet eden anne-baba veya kişi, kendi niyetini (niyya) ayrıca yazılı olarak ifade ederse – yani amacının engelli evlada karşı ihsan, merhamet ve sorumluluk olduğunu belirtirse – hem İslami hem de ahlaki açıdan şeffaflık ve güven artırılmış olur.
Müslüman aileler için tavsiyeler
-
Erbrecht alanında uzman bir avukata danışın
Hem miras hukuku hem de sosyal hukuk konusunda tecrübeli, Behindertentestament uygulamasını bilen bir avukattan profesyonel destek alın. -
Hem hukukî hem de İslami yönü olan bir vasiyet hazırlayın
Alman hukuku açısından tam geçerli bir vasiyetin yanında, İslami niyet ve gerekçeyi açıklayan kısa bir metni de ekleyebilirsiniz. Böylece hem mahkemeler hem de aile bireyleri, düzenlemenin ahlaki ve dinî temelini daha iyi kavrar. -
Güvenilir bir Testamentsvollstrecker seçin
Ailenin güvendiği, dengeli, adil ve sorumluluk sahibi bir kişiyi vasiyet yürütücüsü olarak belirleyin; bu kişi hem engelli mirasçının hem de diğer mirasçıların menfaatlerini dengede tutabilmelidir. -
Aileyi önceden bilgilendirin
Özellikle diğer kardeşler ve yakın akrabalarla, böyle bir vasiyetin nedenleri ve ayrıntıları hakkında erken dönemde konuşmak, ileride yaşanabilecek miras kavgalarını ve yanlış anlaşılmaları büyük ölçüde önleyecektir.
Sonuç
Behindertentestament, ailelerin engelli çocuklarını ve yakınlarını finansal açıdan korumasına yardımcı olan, aynı zamanda onların devlet yardımlarını kaybetmesini engellemeye çalışan insani ve hukukî bir araçtır.
Almanya’daki Müslüman aileler için bu tür bir vasiyet, İslami değerler ile Alman hukuk düzeni arasında bir köprü işlevi görür; anne-babaların vefatından sonra bile engelli çocuk için adalet, merhamet ve onurlu bir hayatın sürdürülmesine katkıda bulunur.
Bu web sitesinin yazar ve editör ekibi, kapsamlı araştırmalar ve farklı kaynaklara dayanarak doğru ve güvenilir bilgi sunmaya gayret etmektedir. Buna rağmen, hata veya eksik / net olmayan bilgiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle, bu yazıdaki bilgileri yalnızca ilk yönlendirici çerçeve olarak değerlendirin ve bağlayıcı, kişiye özel ve güncel hukuki bilgi için her zaman yetkili kurumlara ve uzman hukukçulara başvurun.
