حمایت از فرزند معلول از طریق «Behindertentestament» در خانواده‌های مسلمان آلمان

چگونه یک خانواده مسلمان می‌تواند حق فرزند معلول خود را حفظ کند، بدون این‌که او کمک‌های دولتی را از دست بدهد؟

وقتی در یک خانواده، فرزند یا فرد بالغی با ناتوانی و معلولیت (Menschen mit Behinderung) وجود دارد، برنامه‌ریزی ارث به موضوعی بسیار حساس و دقیق تبدیل می‌شود. پرسش اصلی این است:

چگونه می‌توان حق ارث پسر یا دختر را حفظ کرد، بدون آن‌که این ارث باعث قطع‌شدن کمک‌های دولتی مانند Grundsicherung یا Eingliederungshilfe شود؟

در اینجا است که مفهوم «Behindertentestament» مطرح می‌شود؛ نوعی وصیت‌نامه ویژه که از نظر مالی از فرد معلول محافظت می‌کند و در عین حال مانع از دست‌رفتن حمایت‌های دولتی می‌گردد. این مقاله، مفهوم، شیوه تنظیم و اهمیت آن را برای خانواده‌های مسلمان در آلمان توضیح می‌دهد.

Behindertentestament چیست؟

Behindertentestament یک نوع خاص از وصیت‌نامه است که مخصوصاً در مواردی تنظیم می‌شود که یکی از ورثه، فردی دارای معلولیت است. اهداف اصلی آن عبارت‌اند از:

• حفاظت از دارایی فرد معلول در برابر مصادره یا کسر آن توسط اداره خدمات اجتماعی (Sozialamt)

• جلوگیری از قطع یا کاهش کمک‌های دولتی به سبب دریافت ارث

• تضمین تأمین مالی و مراقبت طولانی‌مدت و آبرومند برای فرد معلول

این نوع وصیت‌نامه در حقوق آلمان مورد قبول و شناخته‌شده است و بر چند رأی مهم دادگاه عالی فدرال آلمان (BGH) تکیه دارد. سال‌ها است که برای حمایت از حقوق مالی افراد دارای معلولیت به‌کار می‌رود.

اگر فرد معلول بدون این وصیت‌نامه ارث ببرد، چه مشکلی پیش می‌آید؟

اگر هیچ نوع وصیت‌نامه ویژه‌ای تنظیم نشود و فرد معلول مبلغ قابل‌توجهی را به ارث ببرد، معمولاً این اتفاق‌ها رخ می‌دهد:

• دولت، کمک‌های اجتماعی مانند Sozialhilfe یا Grundsicherung را کاهش داده یا موقتاً قطع می‌کند.

• فرد معلول مجبور می‌شود هزینه‌های زندگی، مراقبت و نگهداری (مثلاً هزینه آسایشگاه یا پرستار) را تا زمانی که ارث تمام شود، از همان ارث پرداخت کند.

• پس از اتمام دارایی، دوباره به کمک‌های دولتی بازمی‌گردد؛ اما در این میان، ارث خود را عملاً از دست داده است.

به عبارت دیگر:

ارث می‌برد، اما در عمل همه چیز را از دست می‌دهد.

Behindertentestament چگونه سازمان‌دهی می‌شود؟

مهم‌ترین عناصر حقوقی در این نوع وصیت‌نامه عبارت‌اند از:

۱. تعیین وصی یا مدیر اجرای وصیت (Testamentsvollstrecker)

در وصیت‌نامه، فردی – غالباً یکی از خواهران یا برادران، یا شخصی بسیار مورد اعتماد – به‌عنوان Testamentsvollstrecker تعیین می‌شود.

او سهم ارث فرد معلول را مدیریت می‌کند، بدون آن‌که دارایی به‌طور مستقیم به حساب یا در اختیار خود او قرار گیرد.

۲. استفاده از سازوکار «Vorerbschaft» و «Nacherbschaft»

در این روش، فرد معلول به‌عنوان وارث اولیه (Vorerbe) تعیین می‌شود و اشخاص دیگری (مانند خواهر و برادرها، نوه‌ها یا سایر اقوام) به‌عنوان وارث بعدی (Nacherbe) پس از فوت او مشخص می‌گردند.

به این ترتیب، دارایی از نظر حقوقی «مقید» می‌ماند و در اختیار کامل و آزاد فرد معلول قرار نمی‌گیرد.

۳. محدود کردن حق تصرف مستقیم

فرد معلول نمی‌تواند درباره دارایی ارثی به‌طور آزاد تصمیم بگیرد؛ مثلاً نمی‌تواند به‌دلخواه آن را بفروشد، منتقل کند یا ببخشد.

در نتیجه، این دارایی معمولاً از دید حقوق اجتماعی، دارایی شخصیِ آزاد و قابل مصرف شمرده نمی‌شود و در محاسبه استحقاق کمک‌های اجتماعی یا لحاظ نمی‌شود یا فقط تا حد محدودی اثر می‌گذارد.

۴. تعیین هدف مصرف دارایی

در وصیت‌نامه می‌توان مشخص کرد که این دارایی اساساً برای بهبود کیفیت زندگی فرد معلول مصرف شود، مثلاً:

• پوشاک بهتر، امکانات شخصی و لوازم رفاهی

• سفرها، گردش‌ها و فعالیت‌های تفریحی یا فرهنگی

• خدمات مراقبتی اضافی، کاردرمانی، فیزیوتراپی یا وسایل کمک‌کننده

هدف این نیست که با این پول، هزینه‌های معمولی و رسمی که دولت می‌پردازد جایگزین شود؛ بلکه این دارایی برای خدمات تکمیلی و ارتقای رفاه فرد معلول در نظر گرفته می‌شود.

جایگاه Behindertentestament در حقوق آلمان

دادگاه عالی فدرال آلمان (BGH) در آرای مختلف – از جمله رأی ۲۰٫۱۰٫۱۹۹۳ با شماره پرونده IV ZR 231/92 – مشروعیت حقوقی Behindertentestament را تأیید کرده است، البته با شرایط زیر:

• وصیت‌نامه نباید حاوی قصد آشکار برای فریب و دور زدن صریح دولت باشد.

• معمولاً یک Testamentsvollstrecker بی‌طرف یا از اعضای خانواده تعیین می‌شود.

• دارایی مستقیماً به نام و حساب فرد معلول پرداخت نمی‌شود، بلکه تحت مدیریت و نظارت وصی قرار دارد.

با رعایت این شرایط، Behindertentestament یک ابزار قانونی و محافظت‌شده محسوب می‌شود و مغایر قانون Sozialhilfe (کمک‌های اجتماعی) تلقی نمی‌گردد.

آیا از نظر شرع اسلامی چنین وصیتی جایز است؟

در فقه اسلامی، دو اصل مهم باید با هم توازن پیدا کنند:

• رعایت حدود و فرائض ارث (حقوق شرعی همه ورثه)،

• توجه ویژه و رأفت نسبت به فرد معلول یا نیازمند در خانواده.

از آن‌جا که Behindertentestament حق ارث فرد معلول را از بین نمی‌برد بلکه آن را از مصرف‌شدن کامل در چارچوب هزینه‌های دولتی محافظت می‌کند و به‌شکل سازمان‌یافته در خدمت رفاه او قرار می‌دهد، می‌تواند از نظر شرعی قابل قبول باشد، به‌شرط آن‌که:

• هیچ‌یک از ورثه از سهم واجب خود محروم نشوند،

• روشن باشد که بخشی از ترکه برای مراقبت و رفاه فرد معلول اختصاص یافته است،

• این ساختار برای ظلم به سایر ورثه یا تضییع حقوق آنان مورد سوءاستفاده قرار نگیرد.

شایسته است که نیت (niyya) پدر یا مادر – یعنی قصد ایشان در حمایت از فرزند معلول – در نامه‌ای همراه وصیت‌نامه نوشته شود تا نشان دهد که هدف، احسان و مراقبت است، نه تقلب یا تضییع حق کسی.

توصیه‌هایی به خانواده‌های مسلمان در آلمان

•  

  مشاوره با وکیل متخصص در ارث (Erbrecht)

  حتماً با وکیلی که در زمینه ارث و هم‌زمان در حقوق اجتماعی آلمان تجربه دارد صحبت کنید؛ به‌ویژه کسی که مدل Behindertentestament را می‌شناسد.

   

•  

  تنظیم وصیت‌نامه دوگانه: حقوقی + شرعی

  می‌توان وصیت‌نامه را طوری تنظیم کرد که از نظر حقوق آلمانی معتبر باشد و در عین حال، از نگاه شرعی نیز توضیح و نیت اسلامی در آن ذکر شود؛ مثلاً در قالب متن توضیحی پیوست.

   

•  

  انتخاب Testamentsvollstrecker مورد اعتماد

  فردی را برگزینید که از نظر امانت، دیانت و آگاهی حقوقی مورد اعتماد خانواده باشد و بتواند هم منافع فرزند معلول و هم حقوق سایر ورثه را به‌درستی در نظر بگیرد.

   

•  

  آگاه‌کردن ورثه پیش از فوت

  بهتر است با سایر ورثه (خواهر و برادرها، خویشاوندان) درباره ساختار برنامه‌ریزی‌شده صحبت شود تا از بروز سوءتفاهم، حس بی‌عدالتی و درگیری‌های بعدی پیشگیری گردد.

   

جمع‌بندی

Behindertentestament یک ابزار انسانی و حقوقی است که به خانواده‌ها کمک می‌کند از فرزندان معلول خود محافظت مالی کنند، بدون آن‌که آن‌ها حمایت‌های دولتی خود را از دست بدهند.

برای خانواده‌های مسلمان در آلمان، این وصیت‌نامه پُلی میان ارزش‌های شرعی و نظام حقوقی آلمان است و زمینه‌ای فراهم می‌کند تا کرامت، عدالت و مراقبت از فرزند معلول حتی پس از وفات والدین ادامه یابد.

تیم نویسندگان و ویراستاران این وب‌سایت می‌کوشد با پژوهش گسترده و مراجعه به منابع متعدد، اطلاعات دقیق و قابل اتکایی ارائه دهد. با این وجود، احتمال بروز خطا یا نقص در جزئیات وجود دارد. بنابراین، لطفاً این مقاله را صرفاً به‌عنوان یک راهنمای اولیه در نظر بگیرید و برای دریافت مشاوره قطعی و متناسب با وضعیت خود، حتماً به وکلای متخصص و مراجع مسئول مراجعه کنید.