حفاظت از افراد معیوب (Behindertentestament) در خانوادههای مسلمان در آلمان
چگونه یک خانواده مسلمان میتواند حق فرزند معیوب خود را تضمین کند، بدون اینکه کمکهای دولتی او قطع شود؟
وقتی در یک خانواده، طفل یا فرد بالغی با معیوبیت و ناتوانی (Menschen mit Behinderung) وجود داشته باشد، برنامهریزی ارث و میراث بسیار حساس و دقیق میشود. پرسش اصلی این است:
چگونه میتوان حق میراث پسر یا دختر را تضمین کرد، بدون آنکه این میراث باعث قطعشدن کمکهای دولتی مانند Grundsicherung یا Eingliederungshilfe گردد؟
در همینجا مفهوم Behindertentestament (وصیتنامه مخصوص شخص معیوب) بهمیان میآید؛ نوعی وصیت که برای حفاظت مالی از فرد معیوب استفاده میشود و در عین حال، مانع از دسترفتن کمکهای اجتماعی میگردد. در این مقاله، این مفهوم، طرز تنظیم و اهمیت آن برای خانوادههای مسلمان در آلمان تشریح میشود.
Behindertentestament چیست؟
Behindertentestament نوع خاصی از وصیت است که زمانی استفاده میشود که یکی از وارثان شخص معیوب باشد. اهداف اصلی آن چنین است:
حفاظت از دارایی فرد معیوب در برابر مصادره یا محاسبه توسط اداره خدمات اجتماعی (Sozialamt)
جلوگیری از قطع یا کاهش کمکهای دولتی به خاطر دریافت میراث
تأمین مراقبت طولانیمدت و باعزت برای فرد معیوب
این نوع وصیت در حقوق آلمان مورد تأیید است و بر اساس چند فیصله/حکم مهم محکمه عالی فدرال آلمان (BGH) سالها است که برای حمایت از حقوق مالی اشخاص معیوب استفاده میشود.
اگر فرد معیوب بدون چنین وصیتی ارث ببرد، چه میشود؟
اگر هیچ وصیت مخصوصی وجود نداشته باشد و شخص معیوب مبلغ قابل ملاحظهای را به ارث ببرد، در عمل معمولاً این اتفاقها رخ میدهد:
کمکهای اجتماعی مانند Sozialhilfe یا Grundsicherung یا قطع میشود یا بهشدت پایین میآید.
خود فرد معیوب مجبور میشود مصارف زندگی، مراقبت، خانه سالمندان یا مسکن حمایتی را تا زمانی که میراث تمام شود، از همان پول بپردازد.
وقتی میراث ختم شد، دوباره دولت کمک میکند؛ اما در این بین، میراث او تقریباً کاملاً از بین رفته است.
به تعبیر ساده:
میراث میگیرد، اما در نهایت همه چیز را از دست میدهد.
Behindertentestament چگونه تنظیم میشود؟
مهمترین عناصر حقوقی این نوع وصیت چنین است:
۱. تعیین وصی / مدیر اجرای وصیت (Testamentsvollstrecker)
در وصیتنامه، شخصی – معمولاً یکی از برادران، خواهران یا فردی مورد اعتماد – بهعنوان Testamentsvollstrecker تعیین میشود.
او سهم فرد معیوب را در میراث مدیریت میکند، بدون آنکه پول و دارایی مستقیماً به خود او تسلیم شود.
2. استفاده از «Vorerbschaft» و «Nacherbschaft»
در این روش، فرد معیوب بهعنوان وارث اولیه (Vorerbe) تعیین میشود و وارثان دیگر مانند خواهران، برادران یا نواسهها بهعنوان وارث بعدی (Nacherbe) پس از وفات او در نظر گرفته میشوند.
به این شکل، دارایی از نظر حقوقی مقید بوده و کاملاً در اختیار و تصرف آزاد شخص معیوب قرار نمیگیرد.
3. محدود کردن حق تصرف مستقیم در دارایی
فرد معیوب نمیتواند میراث را آزادانه بفروشد، انتقال دهد یا ببخشد.
بنابراین، این دارایی از نظر حقوق اجتماعی، معمولاً بهعنوان سرمایهی آزاد که باید قبل از کمکهای دولتی مصرف شود، محاسبه نمیشود یا فقط تا حد محدودی اثر دارد.
4. تعیین هدف استفاده از دارایی
در وصیت میتوان مشخص کرد که دارایی برای بهبود کیفیت زندگی فرد معیوب مصرف شود، مثلاً:
لباسهای بهتر و وسایل شخصی
سفرها، تفریحها، سرگرمیهای مفید
خدمات اضافی مراقبت، درمانها، وسایل کمککننده و توانبخشی
پول نباید صرفاً برای جایگزینکردن مصارف معمول دولت استفاده شود؛ بلکه برای خدمات تکمیلی و ارتقای رفاه او در نظر گرفته میشود.
موقف حقوقی در آلمان
محکمه عالی فدرال آلمان (BGH) در فیصله ۲۰٫۱۰٫۱۹۹۳ (IV ZR 231/92) و سایر احکام، مشروعیت Behindertentestament را تأیید کرده است، البته تحت این شرایط:
وصیتنامه نباید آشکارا هدف دور زدن و فریب دولت را دنبال کند.
یک Testamentsvollstrecker بیطرف یا عضو مورد اعتماد خانواده تعیین شود.
دارایی مستقیماً به حساب فرد معیوب منتقل نشود، بلکه زیر اداره وصی باقی بماند.
با رعایت این موارد، Behindertentestament یک ابزار قانوناً محافظتشده است و نقض قانون Sozialhilfe محسوب نمیشود.
از دیدگاه شرع اسلامی، آیا چنین وصیتی جایز است؟
در فقه اسلامی، دو امر باید با هم متوازن شوند:
رعایت حقوق همه وارثان مطابق احکام ارث،
توجه و شفقت ویژه نسبت به فرد معیوب و نیازمند در خانواده.
چون Behindertentestament حق ارث فرد معیوب را حذف نمیکند بلکه آن را طوری تنظیم میکند که از هدررفتن کامل در مصارف دولتی جلوگیری کند و در عین حال، برای رفاه او صرف شود، میتواند از دید شرعی قابل قبول باشد، بهشرط اینکه:
هیچ وارث دیگر از حق شرعی و سهم واجب خود محروم نشود،
سهم فرد معیوب بهطور روشن برای تأمین و مراقبت او اختصاص یابد،
این ساختار برای ظلم به سایر وارثان یا سوءاستفاده از سیستم بهکار نرود.
بهتر است نیت (niyya) والدین یا موصی در یک متن جداگانه توضیح داده شود؛ یعنی اینکه هدف از این تنظیمات، احسان و مراقبت از فرزند معیوب است، نه فریب یا سلب حق دیگران.
توصیهها برای خانوادههای مسلمان در آلمان
با وکیل متخصص در ارث (Erbrecht) مشوره کنید
با وکیلی صحبت کنید که هم در ارث و هم در حقوق اجتماعی آلمان تخصص داشته باشد و تجربه عملی در موضوع Behindertentestament داشته باشد.
تنظیم وصیتنامه دوگانه: حقوقی و شرعی
میتوانید وصیتنامه را طوری بنویسید که از نظر قانون آلمان معتبر باشد و در کنار آن، متن یا توضیح شرعی را نیز ضمیمه کنید تا نیت اسلامی و اخلاقی شما روشن باشد.
انتخاب Testamentsvollstrecker امین و قابل اعتماد
شخصی را انتخاب کنید که خانواده به او اعتماد کامل دارد و میداند چگونه میان منافع فرزند معیوب و سایر وارثان توازن ایجاد کند.
آگاهساختن وارثان پیش از وفات
درباره ساختار و علت این وصیت با اعضای خانواده صحبت کنید تا از اختلافات و سوءظنهای آینده جلوگیری شود.
خلاصه
Behindertentestament یک ابزار انسانی و حقوقی است که به خانوادهها امکان میدهد فرزندان معیوب خود را از نظر مالی محافظت کنند، بدون اینکه آنها کمکهای لازم دولتی را از دست بدهند.
برای خانوادههای مسلمان در آلمان، این نوع وصیتنامه یک پل میان ارزشهای اسلامی و سیستم حقوقی آلمان است و کمک میکند تا کرامت، عدالت و مراقبت از فرزند معیوب حتی پس از وفات والدین تداوم یابد.
تیم نویسندگان و ویراستاران این وبسایت میکوشد با انجام تحقیقات گسترده و استفاده از منابع مختلف، معلومات دقیق و قابل اعتماد در اختیار خوانندگان قرار دهد. با این حال، امکان بروز اشتباه یا نقص در برخی جزئیات وجود دارد. لطفاً این مقاله را تنها بهعنوان یک رهنمای ابتدایی در نظر گرفته و برای دریافت مشوره حقوقی دقیق و متناسب با وضعیت خود، حتماً به وکلای متخصص و ادارات رسمی مراجعه نمایید.
