رهنمای همه‌جانبه دربارهٔ نفقه (Unterhalt) در آلمان: چگونه محاسبه می‌شود و چه شرایطی دارد؟

در آلمان، نفقه (به آلمانی: Unterhalt) یکی از مهم‌ترین مکلفیت‌های مالی است که یک فرد در برابر اعضای خانواده یا خویشاوندان نزدیک خود دارد؛ مخصوصاً در زمان طلاق یا جدایی، و زمانی که کودکان به حمایت مالی و رسیدگی ضرورت دارند. در این رهنما، مقررات مربوط به نفقه در آلمان، انواع نفقه، طریقهٔ محاسبه و چگونگی مطالبهٔ آن، به‌صورت مفصل و روشن توضیح داده می‌شود.

مفهوم نفقه (Unterhalt) در آلمان چیست؟

اصطلاح Unterhalt به آن مبلغی گفته می‌شود که یک شخص مطابق قانون مکلف است برای تأمین مصارف زنده‌گی شخص دیگری – که معمولاً از اعضای خانواده یا خویشاوندان نزدیک است و نمی‌تواند نیازهای اساسی خود را برآورده کند – بپردازد.

این مکلفیت بر اساس مقررات «قانون مدنی آلمان» و به‌خصوص مواد ۱۶۰۱ تا ۱۶۱۵ (Bürgerliches Gesetzbuch – BGB) استوار است. مطابق این مواد، والدین در برابر فرزندان خود مکلف به پرداخت نفقه‌اند و در بعضی حالات، فرزندان نیز در برابر والدین خود مکلف به نفقه شناخته می‌شوند.

انواع نفقه در آلمان

۱. نفقهٔ کودکان (Kindesunterhalt)

• این رایج‌ترین نوع نفقه در آلمان است. در چنین حالت، آن والدی که کودک نزد او زنده‌گی نمی‌کند (والد غیرحضانت‌گیر)، معمولاً مکلف است ماهانه مبلغ مشخصی را برای تأمین مخارج کودک بپردازد.

• مبنای محاسبهٔ نفقهٔ کودک اکثراً جدول دوسلدورف (Düsseldorfer Tabelle) است. این جدول در سراسر آلمان به‌عنوان یک رهنمای سراسری برای تعیین حداقل نفقه بر اساس میزان عاید و تعداد کودکان به‌کار برده می‌شود.

۲. نفقهٔ همسر (Ehegattenunterhalt)

• نفقهٔ همسر معمولاً در جریان جدایی یا پس از طلاق مطرح می‌شود. اگر یکی از زوجین از نگاه مالی ضعیف‌تر باشد یا به‌سبب مراقبت از کودکان خردسال نتواند کار کند، امکان دارد همسر دیگر مکلف به پرداخت نفقه برای او گردد.

• نفقهٔ همسر به دو بخش تقسیم می‌شود:

  • نفقه در زمان جدایی (Trennungsunterhalt): از وقت جدایی عملی تا زمانی که طلاق به شکل رسمی و نهایی ثبت شود.

  • نفقه پس از طلاق (nachehelicher Unterhalt): بعد از نهایی‌شدن طلاق، با توجه به مدت ازدواج، شرایط صحی، مراقبت از کودکان و توانایی کار و عاید.

۳. نفقهٔ والدین (Elternunterhalt)

• اگر یکی از والدین به مراقبت طولانی‌مدت نیاز داشته باشد و توانایی پرداخت مصارف خانهٔ سالمندان، خدمات مراقبتی یا سایر مصارف را نداشته باشد، ممکن است فرزندان – در صورت داشتن عاید کافی – مکلف به پرداخت نفقه برای والدین شوند.

• اجرای این مکلفیت وابسته به عبور از حد معین درآمد است و در سال‌های اخیر اصلاحاتی برای کاهش فشار بر خانواده‌های کم‌عاید صورت گرفته است.

نفقهٔ کودک چگونه محاسبه می‌شود؟

۱. جدول دوسلدورف (Düsseldorfer Tabelle)

جدول دوسلدورف در عمل مهم‌ترین وسیله برای محاسبهٔ نفقهٔ کودک در آلمان است. این جدول بر چند نکته توجه دارد:

•  

  عاید خالص والدِ مکلف به نفقه:

  عاید ماهانهٔ خالص محاسبه شده و در گروه‌های مختلف عایداتی دسته‌بندی می‌شود.

   

•  

  سن کودک:

  میزان نفقه برای گروه‌های سنی مختلف (۰ تا ۵ سال، ۶ تا ۱۱، ۱۲ تا ۱۷، و بالاتر از ۱۸ سال) تعیین شده است.

   

•  

  تعداد کودکان:

  اگر والد برای بیش از یک کودک مکلف به نفقه باشد، این امر در تعیین گروه عایداتی و مقدار نفقهٔ هر کودک تأثیر می‌گذارد.

   

یادداشت: ارقام و مبالغ این جدول به‌طور منظم (معمولاً سالانه) بازنگری و به‌روز می‌شوند. محکمهٔ خانواده (Familiengericht)، Jugendamt و وکلای متخصص خانواده در فیصله‌ها و توافقات معمولاً به همین جدول تکیه می‌کنند.

۲. تخفیف نفقه در صورت حضانت مشترک یا وقت زیاد با والدِ بدهکار

اگر کودک زمان قابل‌ملاحظه‌ای را نزد والدِ مکلف به پرداخت نفقه بگذراند (مثلاً در «مدل حضانت مشترک» یا ملاقات‌های درازمدت)، این موضوع می‌تواند باعث کاهش مبلغ نفقه یا محاسبهٔ دوبارهٔ آن گردد، مشروط بر این‌که سطح زنده‌گی و نیازهای اساسی کودک متضرر نشود.

۳. حداقل معیشت برای والد بدهکار (Selbstbehalt)

قانون آلمان نمی‌پذیرد که شخص بدهکار نفقه، در نتیجهٔ پرداخت نفقه خود به زیر سطح حداقلی معیشت سقوط کند.

• مبلغی که باید حتماً برای مصارف شخصی و ضروری خود فرد باقی بماند، Selbstbehalt نامیده می‌شود.

• این حد به‌صورت دوره‌ای تنظیم می‌گردد و وابسته به عوامل مختلفی مانند داشتن شغل، داشتن تعهدات نفقه‌ای دیگر و وضعیت تأهل است.

نفقهٔ همسر: طریقهٔ محاسبه چگونه است؟

۱. دوره‌های زمانی

•  

  در زمان جدایی:

  نفقهٔ جدایی از وقتی شروع می‌شود که زوجین عملاً از هم جدا می‌شوند (مثلاً یکی از آن‌ها از خانهٔ مشترک نقل مکان می‌کند) یا فیصلهٔ رسمی در مورد جدایی صادر می‌گردد، و تا زمانی ادامه می‌یابد که حکم طلاق قطعی شود.

   

•  

  بعد از طلاق:

  نفقهٔ بعد از طلاق (nachehelicher Unterhalt) وابسته به عواملی مانند مدت ازدواج، مراقبت از کودکان، وضعیت صحی و توان کاری و عاید فرد مستحق نفقه است.

   

۲. اصل «مسئولیت مشترک نسبت به سطح زنده‌گی»

محاسبهٔ نفقهٔ همسر بر این اصل استوار است که هر دو همسر در دوران ازدواج یک سطح زنده‌گی مشترک را شکل داده‌اند.

• اگر پس از جدایی یا طلاق، یکی از آن‌ها از نظر مالی به‌طور جدی ضعیف‌تر شود، ممکن است همسر دیگر – در حد توان مالی خود – مکلف گردد برای حفظ یک سطح زنده‌گی مناسب به او کمک کند.

۳. حالات ویژه

•  

  مراقبت از کودکان خردسال:

  اگر یکی از والدین مسئول مراقبت از کودکان خردسال باشد و به‌همین خاطر نتواند به‌طور تمام‌وقت کار کند، احتمال دارد میزان یا مدت نفقهٔ همسر بیشتر شود.

   

•  

  ازدواج‌های کوتاه‌مدت:

  اگر ازدواج مدت بسیار کوتاهی داشته باشد، دادگاه می‌تواند نفقهٔ بعد از طلاق را محدود کند یا در بعضی موارد به‌طور کلی رد نماید.

   

چگونه می‌توان نفقه را مطالبه یا تعدیل کرد؟

۱. حل و فصل دوستانه

• در بسیاری موارد، بهترین راه این است که ابتدا تلاش شود یک توافق دوستانه میان طرفین حاصل شود؛ یا با مذاکرهٔ مستقیم یا از طریق مراکز مشوره‌دهی.

• در مورد نفقهٔ کودکان، Jugendamt نقش مهمی دارد:

  • مشوره درباره حقوق و مکلفیت‌های والدین،

  • کمک در محاسبهٔ نفقه،

  • تنظیم و ثبت سندهای نفقه که می‌توانند به‌عنوان Titel (سند قابل اجرا) استفاده شوند.

۲. مراجعه به محکمه و گرفتن Titel

اگر توافق حاصل نشود، می‌توان نزد محکمهٔ خانواده (Familiengericht) دعوای نفقه اقامه کرد.

• محکمه بعد از بررسی، حکم یا قراری صادر می‌کند که به‌عنوان Titel شناخته می‌شود.

• این Titel فرد بدهکار را مکلف می‌سازد هر ماه مبلغ مشخصی را بپردازد.

• در صورت عدم پرداخت، می‌توان از راه‌های اجرایی مانند توقیف حساب بانکی یا کسر از معاش، حکم را به اجرا گذاشت.

۳. تغییر در مبلغ نفقه

نفقه همیشگی و ثابت نیست. اگر تغییری بزرگ در شرایط عایداتی یا وضعیت شخصی دو طرف به‌وجود آید، می‌توان درخواست تعدیل نفقه را مطرح کرد؛ مثلاً:

• بیکاری یا کاهش شدید معاش،

• افزایش مهم عاید،

• ازدواج مجدد یکی از طرفین،

• پیدایش یا از بین رفتن مکلفیت‌های نفقه‌ای دیگر (مثل تولد طفل جدید).

در چنین حالات، یا طرفین خود به توافق جدید می‌رسند یا از محکمه می‌خواهند که Titel قبلی را تعدیل و اصلاح کند.

نقش Jugendamt در نفقهٔ کودکان

•  

  خدمات مشوره‌ای:

  Jugendamt معلومات و مشوره‌های حقوقی در مورد حقوق و مکلفیت‌های والدین در زمینهٔ نفقهٔ کودکان ارائه می‌کند.

   

•  

  ثبت پدری:

  اگر والدین با هم ازدواج نکرده باشند، می‌توانند در Jugendamt پدری را به شکل رسمی ثبت کنند، که این کار برای محاسبهٔ نفقه در آینده بسیار مهم است.

   

•  

  پرداخت Unterhaltsvorschuss (پیش‌نفقه):

  اگر والدِ مکلف نفقه نپردازد، دیر بپردازد یا محل زنده‌گی او معلوم نباشد، Jugendamt می‌تواند Unterhaltsvorschuss را به‌عنوان یک کمک دولتی در اختیار کودک قرار دهد.

   

  • بعداً، دولت از طریق Jugendamt می‌کوشد این مبالغ را از بدهکار اصلی دوباره وصول کند.

اگر نفقه پرداخت نشود، چه کار باید کرد؟

۱. اجرای Titel

اگر یک حکم رسمی یا سند نفقه (Titel) موجود باشد و شخص بدهکار با آن هم نپردازد، می‌توان اقدامات اجرایی انجام داد، مانند:

• ضبط و توقیف حساب بانکی،

• کسر مستقیم مبلغ نفقه از معاش از طریق اطلاع به کارفرما،

• استفاده از سایر روش‌های اجرای احکام مطابق قانون.

۲. مشوره با وکیل خانواده

اگر در گرفتن نفقه مشکل پیش آید، درخواست کمک از یک وکیل متخصص در حقوق خانواده (Familienrecht) بسیار مفید است.

• وکیل می‌تواند به‌صورت دقیق حساب نفقه را انجام دهد، Titel لازم را بگیرد و در اجرای آن کمک کند.

توصیه‌های عملی دربارهٔ نفقه در آلمان

1.  

   اسناد مالی را منظم نگهداری کنید:

   کاپی فیش‌های معاش، راپورهای مالیاتی، استیتمنت‌های بانکی و قراردادها را به‌خوبی حفظ کنید؛ این اسناد برای تعیین نفقه و تعدیل آن بسیار ضروری است.

    

2.  

   از مشوره‌های رایگان یا کم‌مصرف استفاده کنید:

   مراکز مشورهٔ خانواده، مؤسسات خیریه، اتحادیه‌ها و Jugendamt غالباً مشورهٔ ابتدایی را به‌صورت رایگان یا با مصارف بسیار کم ارائه می‌نمایند.

    

3.  

   تلاش برای گفت‌وگوی مستقیم:

   برقرار کردن یک ارتباط محترمانه و مستقیم با طرف مقابل، تا جای ممکن باعث جلوگیری از کشمکش‌های طولانی در محکمه می‌شود.

    

4.  

   نظارت بر به‌روزرسانی جدول دوسلدورف:

   چون مبالغ و گروپ‌های این جدول هرچند وقت تغییر می‌کند، آگاهی از آخرین نسخهٔ آن برای شناخت حقوق و مکلفیت‌ها مهم است.

    

5.  

   رجوع به وکیل متخصص در خانواده:

   در قضایای پیچیده یا مبالغ بلند، مشوره با وکیل متخصص می‌تواند از اشتباهات قانونی و مالی جلوگیری نماید.

    

نتیجه‌گیری

سیستم نفقه (Unterhalt) در آلمان، وسیله‌ای مهم برای تضمین نیازهای مالی کودکان و خانواده‌ها است و به‌خصوص در حالت جدایی و طلاق، باعث تقسیم عادلانهٔ بار مالی می‌شود و تا حد امکان از فشار اقتصادی بر کودکان جلوگیری می‌کند.

قانون مدنی آلمان، مکلفیت‌های نفقه‌ای را به‌طور واضح تعریف کرده و راه‌کارهایی را برای محاسبه، تعیین و اجرای آن پیش‌بینی نموده است. هرکس که می‌خواهد وضعیت حقوقی خود را بهتر بشناسد یا می‌خواهد نفقه را به‌درستی محاسبه کند، باید از مشورهٔ مراجع رسمی، Jugendamt یا وکلای متخصص استفاده نماید.

آگاهی از تغییرات قانونی، شفافیت در وضعیت عاید و همکاری صادقانه میان طرفین، اساس رسیدن به حل عادلانه و تأمین آیندهٔ بهتر برای کودکان در آلمان است.

تیم نویسنده‌گان و ویراستاران این وب‌سایت تلاش می‌کند تا با استفاده از تحقیقات گسترده و مراجعه به منابع متعدد، معلومات دقیق و قابل اعتماد در اختیار خواننده‌گان قرار دهد. با این وجود، احتمال بروز اشتباه یا تکمیل‌نبودن اطلاعات وجود دارد. بنا بر این، مطالب این مقاله باید به‌عنوان یک مرجع ابتدایی در نظر گرفته شود و برای دریافت مشورهٔ قطعی و تصمیم‌گیری‌های حقوقی لازم، مراجعه به ادارات رسمی و کارشناسان و وکلای مسلکی ضروری است.