Giriş yap / Hesap oluştur
Vefattan sonra yatırılmış mallar üzerindeki farz zekâtın hesabı
Miras paylaşımından önce zekât nasıl hesaplanır ve ne zaman mirasçılarla ilgili hâle gelir?
Bir Müslüman Almanya’da veya başka bir ülkede vefat ettiğinde, önemli bir fıkhî ve mali soru ortaya çıkar:
Vefat edenin malı üzerinden zekât, miras paylaşımından önce ödenmeli midir?
Bu mal varlığı gayrimenkul, hisse senedi, mevduat hesabı gibi yatırımlardan oluşuyorsa zekât nasıl hesaplanır? Mirasçıların zekâtı geciktirmesine izin var mıdır?
Bu sorular, İslam hukuku (şeriat) ile Alman miras hukukunun kesişim noktasında yer alır ve dikkatli, dengeli bir değerlendirme gerektirir.
Şer’î kaide: Zekât, vefat edenin zimmetinde bir borçtur
İslam hukukuna göre, kişinin hayattayken üzerine farz olmuş fakat ödemediği zekât, onun zimmetinde bir dini borç olarak kalır.
Bu borç, tıpkı banka kredileri veya diğer mali borçlar gibi, miras taksimine geçmeden önce ödenmelidir.
Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:
“Mü’minin ruhu, borcu ödeninceye kadar borcuyla bağlı kalır.” (Tirmizî)
Buna göre:
-
Gecikmiş zekât, mirastan önce çıkarılır;
zekât, tereke üzerinde şer’î açıdan bağlayıcı bir borç hükmündedir.
Zekât miras üzerinde ne zaman farz olur?
Zekât, vefat edenin malı üzerinde, hayatta olduğu dönemde şu şartlar sağlanmışsa farz olmuş demektir:
-
Mal, nisap miktarına ulaşmışsa
(yaklaşık 85 gram saf altın değerinde veya daha fazla). -
Bu mal üzerinden bir kamerî yıl (havel) geçmişse
ve bu süre boyunca mal, vefat edenin mülkiyetinde kalmışsa. -
Mal, tamamen zarurî geçim giderlerinde tükenmemiş
ve tahsil imkânı olmayan bir alacak veya tamamen bloke bir varlık hâline gelmemişse.
Bu şartlar gerçekleşmişse, zekât miras paylaşımına gitmeden önce ödenmelidir.
Yatırım türlerine göre zekât nasıl hesaplanır?
Zekâtın hesaplanışı, yatırımın türüne göre değişir:
| Yatırım türü | Zekât hesaplama yöntemi |
|---|---|
| Banka mevduatları | Vefat tarihindeki mevcut bakiyenin %2,5’i |
| Hisse senetleri | Vefat günündeki piyasa değeri × %2,5 (ticaret niyetiyle elde tutuluyorsa) |
| Kiraya verilen gayrimenkuller | Asıl gayrimenkule zekât yoktur; sadece varsa net kira geliri zekâta tabidir |
| Şahıs işletmeleri / GmbH hisseleri | İşletmenin zekâta tabi net varlığı üzerinden zekât |
| Altın ve gümüş | Vefat günündeki fiyata göre değerlenir, ardından %2,5 zekât verilir |
Vefat edenin bizzat oturduğu konut (ana ikametgâh) ve şahsî kullanım eşyaları (örneğin kendi oturduğu ev, kişisel otomobil, ev eşyası) zekâta tâbi değildir.
Vefattan sonra zekâtı kim öder?
-
Eğer vefat eden kişi hayattayken, malından zekât ödenmesini vasiyet etmişse, bu vasiyet tereke üzerinden yerine getirilmelidir.
-
Yazılı vasiyet bulunmasa bile, zekâtın hayattayken farz olduğu açıkça biliniyorsa, bu zekât dini borç sayılır ve miras taksiminden önce ödenir.
Zekâtın doğru hesaplanıp ödenmesinden mirasçılar ve/veya tereke temsilcisi (örneğin vasî veya miras yöneticisi) sorumludur.
Zekât, terekenin tamamından mı yoksa miras paylarından mı düşülür?
Farz olan zekât, mirasçılara pay verilmeden önce, terekenin tamamından düşülür.
Örnek:
Toplam terekenin değeri 1.000.000 € olsun ve bunun 800.000 €’luk kısmı zekâta tabi olsun.
Önce bu 800.000 € üzerinden %2,5 zekât ödenir (yani 20.000 €).
Daha sonra kalan miktar, İslam miras hükümlerine göre mirasçılar arasında paylaşılır.
Mirasçılar zekâtın farz olduğundan haberdar değillerse ne yapılmalıdır?
Cehalet durumunda, mirasçıların şu adımları izlemeleri uygun olur:
-
Varlıkların türünü ve ne zamandan beri elde tutulduğunu incelemek,
-
Zekât fıkhına hâkim bir muhasebeci veya güvenilir bir İslam âlimiyle istişare etmek,
-
Zekâtın farz olduğuna dair kuvvetli bir kanaat oluşursa, ihtiyaten zekâtı ödemek.
Ödenen zekâtın, resmî olarak tereke kayıtlarına yazılması tavsiye edilir.
Alman hukukuyla uyum
Her ne kadar Alman hukuku zekâtı resmî ve zorunlu bir indirim kalemi olarak tanımasa da:
-
Miras bırakanın dinî talimatlarının, kanunun izin verdiği ölçüde vasiyet ve benzeri belgelerle uygulanmasına imkân tanır,
-
Mirasçıların, vefat sonrası tereke üzerinden dinî bağışlar (örneğin zekât, sadaka) yapmasına izin verir; yeter ki kamu düzenine veya emredici hükümlere aykırı olmasın.
Not:
Vergi hukuku açısından, zekât ancak resmî olarak tanınmış, vergi muafiyeti olan bir hayır kurumuna bağış şeklinde ödenirse, belirli şartlarla vergi indirimi kapsamında değerlendirilme ihtimali vardır.
Sonuç
Zekât, vefat edenin terekesi üzerinde Allah’ın bir hakkıdır (Hakkullah).
Şer’î şartlar gerçekleşmişse, miras paylaşımından önce mutlaka ödenmelidir.
Özellikle gayrimenkul, şirket hisseleri, hisse senetleri, altın gibi yatırımlar söz konusu olduğunda, mirasçıların ve tereke sorumlularının vefat anındaki gerçek değerleri dikkatle tespit etmesi, farz olan zekâtın doğru hesaplanabilmesi için büyük önem taşır.
Bu web sitesinin yazar ve editör ekibi, kapsamlı araştırmalar ve çeşitli kaynaklara dayanarak doğru ve güvenilir bilgiler sunmaya gayret etmektedir. Buna rağmen, hatalar veya eksik bilgiler ortaya çıkabilir. Lütfen bu yazıdaki bilgileri yalnızca ilk yol gösterici bir çerçeve olarak değerlendirin ve durumunuza uygun, bağlayıcı ve güncel tavsiye için mutlaka yetkili mercilere ve alanında uzman dinî ve hukukî danışmanlara başvurun.
