Almanya’da “Duldung” (hoşgörüyle kalış) belgesinden sonra oturum izni almak mümkün mü?
Giriş
Almanya’da Yabancılar Yasası’na göre (AufenthG) § 60a uyarınca verilen Duldung, hukuken sadece “sınır dışı etmenin geçici olarak ertelenmesi” anlamına gelir; bu belge, başlı başına bir oturum izni değildir ve vize hakkı da vermez. Buna rağmen, Duldung alındıktan sonra bütün kapılar kapanmış sayılmaz; yasa, bu gri kâğıdın zamanla cüzdanınızdaki mavi veya pembe bir oturum kartına dönüşmesini sağlayabilecek çeşitli hukuki yollar öngörmektedir. Aşağıdaki satırlar, bu yolları, her birinin şartlarını ve 18 Mayıs 2025’e kadarki en güncel değişiklikleri pratik bir dille açıklamaktadır.
1. Duldung neden oturum izni sayılmıyor?
-
Duldung, sınır dışı etme işleminin fiilen mümkün olmadığı durumlarda (örneğin ciddi hastalık veya seyahat belgesi eksikliği nedeniyle) sınır dışı etmeyi geçici olarak durduran idari bir karardır.
-
Tek başına Duldung, otomatik olarak çalışma hakkı veya tam kapsamlı sağlık sigortası sağlamaz; ek her hak (örneğin çalışma izni) için yabancılar dairesinin (Ausländerbehörde) ayrı bir kararı gerekir.
-
Sınır dışı etmenin önündeki engel ortadan kalktığında veya Duldung sahibi kimlik, işbirliği ya da yasal çalışma yükümlülüklerini ihlal ettiğinde, bu statü her an geri alınabilir. (Handbook Germany)
2. “Fırsat oturumu” (§ 104c AufenthG) – 18 aylık köprü
Kısa özet
-
Fiilî ikamet: 31 Ekim 2022 tarihine kadar Almanya’da en az beş yıl kesintisiz ikamet.
-
Ağır suç olmaması: En fazla 90 günlük para cezası (Tagessätze) veya 50 güne kadar ertelenmiş hapis cezası.
-
Açık kimlik: Geçerli pasaport veya pasaport/seyahat belgesi temini için ciddi ve belgelenmiş girişimler.
-
Sonuç: 18 ay süreli bir oturum izni; tam zamanlı çalışma hakkı verir ve § 25a veya § 25b uyarınca daha kalıcı bir oturum için gereken şartların tamamlanması için zaman kazandırır.
Yeni gelişme: Federal İdare Mahkemesi’nin Mart 2025 tarihli kararı, reşit olmayanların bu haktan yararlanmak için “Anayasa’ya sadakat beyanı” imzalamak zorunda olmadığını açıkça ortaya koymuştur. (Bundesverwaltungsgericht)
İstatistik: BAMF’ın son analizine göre, Mart 2025’e kadar Duldung sahibi olup bu hakka uygun görülen kişilerin yaklaşık %62’sine fırsat oturumu verilmiştir. (BAMF)
3. Fırsat oturumundan kalıcı oturuma giden yol
a) İyi entegre olmuş gençler için oturum izni – § 25a AufenthG
-
Hedef grup: Çocuk veya genç yaşta Almanya’ya gelen (27 yaşına kadar) ve burada okula giden ya da meslek eğitimi (Ausbildung) tamamlayan kişiler.
-
Gerekli ikamet süresi: Almanya’da genellikle en az 3 yıllık okul veya meslek eğitimi ve toplamda yaklaşık 4 yıl ikamet.
-
Dil seviyesi: Uygulamada çoğunlukla sözlü ve yazılı B1 düzeyinde Almanca istenir. (Netzwerk Flüchtlinge)
b) “Sürdürülebilir entegrasyon” için oturum izni – § 25b AufenthG
-
Gerekli ikamet süresi: Bekâr yetişkinler için 6 yıl, küçük çocuğu olan aileler için 4 yıl.
-
Geçim: Ailenin geçiminin en az %50’sinin kendi geliriyle (ücretli iş veya serbest meslek) karşılanması.
-
Dil ve konut: En az A2 düzeyinde Almanca ve uygun konut. (Flüchtlingsrat Niedersachsen)
Önemli not: 18 aylık fırsat oturumu süresi dolup da § 25a veya § 25b’ye geçiş sağlanamazsa, çoğu eyalette statü yeniden Duldung’a döner. Bu nedenle, zaman planlaması çok dikkatli yapılmalıdır. (BAMF)
4. Nitelikli iş gücü göçü hattına “hat değişikliği” (Spurwechsel) – 1 Mart 2024’ten beri
Nitelikli İş Gücü Göçü Yasası’ndaki reform, 1 Mart 2024’ten itibaren, gerekli şartları yerine getiren sığınmacılar ve Duldung sahiplerinin doğrudan nitelikli iş gücü (Fachkraft) oturumuna geçmesine olanak sağlamıştır:
-
İlgili sektörde yasal veya toplu sözleşme ile belirlenmiş asgari ücreti karşılayan bir iş sözleşmesi.
-
Ya resmî olarak tanınmış bir mesleki/akademik yeterlilik ya da belirli bir açık iş kolunda en az üç yıl belgelenmiş meslekî deneyim.
-
Açık kimlik ve geçerli pasaport ile mesleğe bağlı olarak gereken dil düzeyi (uygulamada çoğu zaman en az B1). (Asyl.net)
Başvuru genellikle § 19c AufenthG ve Beschäftigungsverordnung (İstihdam Yönetmeliği) temelinde yapılır. Örneğin Bavyera’da Nisan 2024’te, bu tür “Spurwechsel” başvurularını hızlandırmak için özel uygulama talimatları yayımlanmıştır. (innenministerium.bayern.de)
5. Eğitimden oturuma: Ausbildungsduldung ve Beschäftigungsduldung
Ausbildungsduldung (§ 60c AufenthG)
-
Aşama: Kişi Duldung statüsündeyken tanınmış bir meslek eğitimine (Ausbildung) başlar.
-
Süre: Tüm eğitim süresi boyunca, artı eğitim bittikten sonra 6 aylık iş arama süresi.
-
Avantajlar: Eğitim süresince sınır dışı edilmeye karşı koruma ve eğitim mesleğinde tam çalışma hakkı.
-
Sonraki adım: Eğitim başarıyla tamamlandıktan ve iş sözleşmesi ile açık kimlik şartı sağlandıktan sonra, çalışma amaçlı oturum izni başvurusu yapılabilir.
Beschäftigungsduldung (§ 19d AufenthG)
-
Aşama: Uzun süredir sigortalı ve düzenli bir işte çalışan Duldung sahipleri.
-
Süre: Nitelik ve duruma göre 30 veya 42 ay.
-
Avantajlar: Çalışma ve diğer koşullar devam ettiği sürece, sınır dışına karşı korumayı içeren yenilenebilir Duldung.
-
Sonraki adım: Bu sürenin ardından, genellikle iki yıllık bir çalışma amaçlı oturum izni verilir ve bu izin uzatılabilir.
Ortak şartlar: En az 12 ay öncesinde Duldung sahibi olmak, haftada en az 20 saat sigortalı işte çalışmak, kimliğin açık olması ve en az A2 düzeyinde Almanca bilgisi. (migrando.de, Asyl.net)
6. Diğer insani ve ailevi yollar
-
§ 24 AufenthG – geçici toplu koruma: Belirli gruplar için (örneğin Ukrayna’dan kaçanlar).
-
§ 25 (5) AufenthG: İnsani, tıbbî veya siyasî nedenlerle sınır dışı etmenin uzun vadede mümkün olmadığı durumlarda oturum izni.
-
Aile birleşimi: Örneğin Alman eşiyle veya süresiz oturum izni olan eşle birleşim.
Bu oturum türleri, genellikle açık kimlik ve ciddi bir sabıka kaydının bulunmaması şartlarını taşır; ancak çoğu zaman §§ 25a/b’de olduğu kadar uzun bir önceki ikamet süresi aranmaz.
7. Vazgeçilmez ortak şartlar
-
Kimlik ispatı: Pasaport veya konsolosluk belgeleri; pasaport temini için yapılan tüm girişimlerin dikkatle belgelenmesi gerekir.
-
Geçim güvencesi: Kira ve yaşam giderlerini, sosyal yardımlara tam bağımlılık olmadan karşılayacak bir gelir; § 25b’de kısmi yardım bazı hâllerde mümkün olabilir.
-
Dil: Başvurulacak oturum türüne göre A2 ile B1 arası Almanca seviyesi.
-
Ağır suç olmaması: 90 günlük para cezasını aşan mahkûmiyetler, çoğu durumda oturum şansını ciddi biçimde zedeleyebilir veya tamamen ortadan kaldırabilir.
-
Sağlık sigortası ve ikamet kaydı: Bir sağlık sigortasına sahip olmak ve bir belediyeye resmî ikamet kaydı yaptırmış olmak.
8. Başvuru sürecinde pratik adımlar
-
Erken danışmanlık: Mümkün olduğunca erken, yabancılar dairesi veya bağımsız bir danışma merkeziyle randevu alın.
-
Belgeleri toplamak: Pasaport, iş sözleşmesi veya okul/eğitim belgeleri, maaş bordroları, kira sözleşmesi, dil sertifikaları ve kimliğin açıklığa kavuşturulmasına ilişkin kanıtlar.
-
Yazılı başvuru: Dilekçede mutlaka somut yasal dayanağı (örneğin § 25b AufenthG) açıkça belirtin.
-
Dikkatli takip: İdarenin ek belge taleplerine hızlı ve eksiksiz cevap verin; kimlik veya gelirle ilgili her eksik, ret için gerekçe olabilir.
9. Sık sorulan sorular
-
Sadece Almanca öğrenmek yeterli mi?
Hayır. Genellikle dil, geçim güvencesi ve açık kimliğin birlikte sağlanması gerekir; § 25a kapsamındaki bazı gençler bu kuralın kısmi istisnasını oluşturur. -
Fırsat oturumundan sonra başvurum reddedilirse ne olur?
Bir ay içinde idare mahkemesinde dava açabilirsiniz; aksi takdirde, statünüz çoğu zaman tekrar Duldung’a döner. -
Saklanarak geçirilen dönemler veya kilise ilticası (Kirchenasyl) gereken yıl hesabına dahil mi?
Yalnızca makamlar nerede olduğunuzu biliyor ve bu durumu fiilen tolere ediyorsa; aksi hâlde, bu süre genellikle “yasadışı ikamet” sayılır ve hesaplanmaz. -
Duldung altında iken kendi ülke pasaportumla yurt dışına çıkabilir miyim?
Hayır. Ulusal pasaportla Almanya dışına çıkmak çoğu durumda sınır dışına karşı korumayı derhal ortadan kaldırır ve oturum perspektifinizi ciddi biçimde tehlikeye atar.
Sonuç
Duldung, bir son değil; ancak gerçek bir oturum iznine dönüşmesi için çok çaba gerektiren zor bir başlangıç noktasıdır. 18 aylık fırsat oturumu, entegrasyona dayalı hükümler ve nitelikli iş gücü göçüne “hat değişikliği” gibi imkânlar sayesinde, Duldung sahiplerinin bugün geçmişe göre daha fazla yolu vardır – fakat ancak kimlik, meslekî yeterlilik ve mali bağımsızlık adım adım kanıtlandığında. Erken başlayın, uzmanlardan destek alın ve yasal şartları madde madde yerine getirin; ancak o zaman geçici bir “hoşgörü statüsü” kalıcı ve güvenli bir oturuma dönüşebilir.
lak24 editör ekibi, kapsamlı araştırmalar ve çok sayıda kaynağa dayanarak mümkün olduğunca doğru ve güncel bilgiler sunmaya özen göstermektedir. Buna rağmen hatalar tamamen dışlanamaz ve bazı ayrıntılar zamanla değişebilir veya tam olarak teyit edilmemiş olabilir. Bu nedenle, bu yazıdaki bilgiler ilk yönlendirme niteliğindedir; bağlayıcı ve güncel bilgiler için her zaman doğrudan yetkili kurum ve mercilerle iletişime geçmeniz gerekir.
