آیا میتوان بعد از داشتن «دولدونگ» (Duldung) در آلمان، اقامت گرفت؟
تمهید
در قانون اقامت آلمان، «دولدونگ» طبق ماده 60a قانون اقامت (AufenthG) در اصل فقط «تعلیق موقت اخراج» است؛ نه به معنای داشتن اقامت واقعی است و نه حق دریافت ویزا را بهطور خودکار میدهد. با این حال، مسیرها بعد از گرفتن دولدونگ کاملاً بسته نمیشوند؛ قانون چند راه مشخص در نظر گرفته است که از طریق آنها میتوان این برگه خاکستری را در نهایت به کارت اقامت آبی یا صورتی در کیف پول خود تبدیل کرد. در سطرهای زیر، تمام این مسیرها، شرایط هر کدام و آخرین تغییرات قانونی تا تاریخ ۱۸ مه ۲۰۲۵ به زبان عملی توضیح داده میشود.
۱. چرا دولدونگ «اقامت» محسوب نمیشود؟
دولدونگ یک تصمیم اداری است که اخراج را وقتی اجرای آن عملاً ممکن نیست (مثلاً به دلیل بیماری شدید یا نبود گذرنامه) بهطور موقت متوقف میکند.
خودِ دولدونگ به تنهایی نه حق کار میدهد و نه بیمۀ درمانی کامل؛ هر امتیاز اضافی مثل اجازه کار یا دسترسی گستردهتر به خدمات، نیاز به تصمیم جداگانه از طرف ادارۀ امور اتباع خارجی (Ausländerbehörde) دارد.
هر لحظه که علت تعلیق اخراج از بین برود یا دارنده دولدونگ از نظر هویت، همکاری با اداره یا کارِ مجاز تخلف کند، این وضعیت میتواند لغو شود. (Handbook Germany)
۲. «اقامت فرصتی» (§ 104c AufenthG) – پل ۱۸ ماهه
خلاصه جزئیات
اقامت واقعی: حداقل پنج سال اقامت پیوسته در آلمان تا تاریخ ۳۱ اکتبر ۲۰۲۲.
نبود سوابق کیفری سنگین: حداکثر ۹۰ روزجریمه (Tagessätze) یا تا ۵۰ روز حبس تعلیقی.
هویت روشن: گذرنامۀ معتبر یا تلاشهای جدی و مستند برای گرفتن گذرنامه یا سند سفر.
نتیجه: یک اجازۀ اقامت موقت به مدت ۱۸ ماه که حق کار کامل میدهد و فرصتی فراهم میکند تا شرایط اقامت بلندمدت طبق § 25a یا § 25b تکمیل شود.
تحول جدید: حکم دادگاه اداری فدرال آلمان در مارس ۲۰۲۵ تأیید کرد که افراد زیر سن قانونی برای استفاده از این حق نیازی به امضای «اظهار وفاداری به قانون اساسی» ندارند. (Bundesverwaltungsgericht)
آمار: بر اساس تحلیل اخیر ادارۀ فدرال مهاجرت و پناهندگان (BAMF)، تا مارس ۲۰۲۵ حدود ۶۲٪ از دارندگان دولدونگ که واجد شرایط بودند، این نوع اجازۀ اقامت فرصتی را دریافت کردهاند. (BAMF)
۳. تبدیل اقامت فرصتی به اقامت پایدار
الف) اجازۀ اقامت برای جوانان خوبادغامشده – § 25a AufenthG
گروه هدف: کسانی که بهعنوان کودک یا نوجوان وارد آلمان شدهاند (تا ۲۷ سال) و در این کشور در مدرسه یا آموزش حرفهای (آوسبیلدونگ) شرکت کردهاند.
سالهای اقامت: معمولاً حداقل ۳ سال حضور در مدرسه یا آموزش در آلمان، و در مجموع حدود ۴ سال اقامت.
سطح زبان: در عمل غالباً سطح B1 آلمانی در گفتار و نوشتار درخواست میشود. (Netzwerk Flüchtlinge)
ب) اجازۀ اقامت برای «ادغام پایدار» – § 25b AufenthG
مدت اقامت: ۶ سال برای افراد مجرد، یا ۴ سال برای خانوادهها با فرزند زیر سن قانونی.
تأمین مخارج زندگی: حداقل ۵۰٪ هزینههای زندگی از طریق درآمد شخصی (کارمزدی یا خوداشتغالی).
زبان و مسکن: حداقل سطح A2 آلمانی و مسکن مناسب. (Flüchtlingsrat Niedersachsen)
نکتۀ مهم: اگر مهلت ۱۸ ماهۀ اقامت فرصتی به پایان برسد و هنوز شرایط لازم برای اقامت طبق §§ 25a یا 25b فراهم نشده باشد، در اغلب ایالتها وضعیت دوباره به دولدونگ برمیگردد. بنابراین مدیریت زمان بسیار حیاتی است. (BAMF)
۴. «تعویض مسیر» (Spurwechsel) به مسیر مهاجرت نیروی کار ماهر (از ۱ مارس ۲۰۲۴)
اصلاح قانون مهاجرت نیروی کار ماهر از ۱ مارس ۲۰۲۴ این امکان را ایجاد کرد که متقاضیان پناهندگی و دارندگان دولدونگ، در صورت داشتن شرایط، مستقیماً به اجازۀ اقامت بهعنوان نیروی کار متخصص (Fachkraft) منتقل شوند:
قرارداد کار در یک شغل دارای صلاحیت، با حقوق حداقل به اندازه دستمزد قانونی یا دستمزد تعیینشده در قرارداد جمعی آن بخش.
یا تأیید رسمی مدرک حرفهای/دانشگاهی یا دستکم سه سال تجربۀ کاری مستند در یک شغل مشخص با کمبود نیروی کار.
هویت روشن و گذرنامۀ معتبر، بههمراه سطح زبان متناسب با شغل (در عمل اغلب سطح B1 آلمانی). (Asyl.net)
در این حالت، درخواست معمولاً بر اساس § 19c AufenthG همراه با Beschäftigungsverordnung (آییننامۀ اشتغال) ارائه میشود. برای مثال در ایالت باواریا، در آوریل ۲۰۲۴ دستورالعملهای اجرایی ویژهای برای تسریع پروندههای «Spurwechsel» صادر شد. (innenministerium.bayern.de)
۵. از آموزش تا اقامت: Ausbildungsduldung و Beschäftigungsduldung
Ausbildungsduldung – دولدونگ برای دوره آموزش (§ 60c AufenthG)
مرحله: شروع یک آموزش حرفهایِ به رسمیت شناختهشده (آوسبیلدونگ) در حالی که شخص دولدونگ دارد.
مدت: کل دوران آموزش بههمراه ۶ ماه فرصت برای یافتن شغل مرتبط پس از پایان دوره.
مزایا: حفاظت از اخراج در طول دوره آموزش و حق کار کامل در شغل آموزشی.
قدم بعدی: پس از موفقیت در پایان دوره و در صورت وجود قرارداد کار و هویت روشن، میتوان برای اجازۀ اقامت به منظور کار درخواست داد.
Beschäftigungsduldung – دولدونگ برای اشتغال (§ 19d AufenthG)
مرحله: افراد دارای دولدونگ که بهطور طولانیمدت در شغل رسمی و بیمهدار کار میکنند.
مدت: ۳۰ یا ۴۲ ماه، بسته به نوع صلاحیت و شرایط فردی.
مزایا: تمدید دولدونگ همراه با حفاظت از اخراج تا زمانی که اشتغال و شرایط دیگر برقرار باشد.
قدم بعدی: بعد از این مدت، معمولاً یک اجازۀ اقامت دو ساله برای کار صادر میشود که قابل تمدید است.
شرایط مشترک: دستکم ۱۲ ماه دولدونگ قبلی، کار مزدی با حداقل ۲۰ ساعت در هفته و مشمول بیمه اجتماعی، هویت روشن و سطح زبان آلمانی حداقل A2. (migrando.de, Asyl.net)
۶. راههای انسانی و خانوادگی دیگر
§ 24 AufenthG – حمایت موقت جمعی: برای گروههای خاص (مثلاً پناهجویان اوکراینی).
§ 25 بند ۵ AufenthG: اقامت در صورت ناممکن بودن اخراج در بلندمدت به دلایل انسانی، پزشکی یا سیاسی.
پیوستن به خانواده: مانند پیوستن به همسر آلمانی یا همسر دارای اقامت دائم.
این مسیرها غالباً نیازمند هویت کاملاً روشن و نبود سابقۀ کیفری جدی هستند، اما معمولاً نیاز به سالهای طولانی اقامت قبلی مانند §§ 25a/b ندارند.
۷. شرایط مشترکِ غیرقابل چشمپوشی
اثبات هویت: گذرنامه یا مدارک کنسولی؛ همه تلاشها برای گرفتن گذرنامه باید دقیق ثبت و مستند شود.
تأمین مخارج زندگی: درآمدی که هزینه اجاره و زندگی را پوشش دهد، بدون تکیه کامل بر کمکهای اجتماعی؛ در § 25b کمک جزئی میتواند پذیرفته شود.
زبان: بسته به نوع اقامت، از سطح A2 تا B1 آلمانی.
نبود جرایم سنگین: محکومیت کیفری بیش از ۹۰ روزجریمه، در بسیاری موارد میتواند شانس دریافت اقامت را از بین ببرد.
بیمۀ درمانی و ثبت آدرس: داشتن بیمه درمانی و ثبت رسمی آدرس در یک شهر یا Gemeinde.
۸. گامهای عملی برای ارائۀ درخواست
مشاوره زودهنگام: هرچه سریعتر در ادارۀ امور اتباع خارجی یا یک مرکز مشورتی مستقل وقت مشاوره بگیرید.
جمعآوری مدارک: گذرنامه، قرارداد کار یا مدارک مدرسه و آموزش، فیش حقوق، قرارداد اجاره، گواهی زبان و مدارک اقدامات انجامشده برای روشن کردن هویت.
درخواست کتبی: در متن درخواست، حتماً به مادۀ قانونی مشخص (مثلاً § 25b AufenthG) استناد کنید.
پیگیری دقیق: به هر درخواست تکمیل مدارک از طرف اداره سریع واکنش نشان دهید؛ هر نقص در مدارک هویت یا درآمد میتواند دلیل رد درخواست باشد.
۹. پرسشهای متداول
آیا فقط یاد گرفتن زبان آلمانی کافی است؟
خیر. معمولاً باید ترکیبی از زبان، درآمد کافی و هویت روشن با هم فراهم شود؛ تنها استثنای نسبی، برخی موارد زیر § 25a مربوط به افراد کمسنوسال است.
اگر بعد از اقامت فرصتی، درخواست من رد شود چه میشود؟
میتوانید ظرف یک ماه در دادگاه اداری شکایت کنید؛ در غیر این صورت، معمولاً وضعیت به دولدونگ برمیگردد.
آیا مدتهای «مخفی شدن» یا کلیسایی (Kirchenasyl) جزو سالهای لازم حساب میشود؟
فقط اگر مقامات از محل بودن شما آگاه باشند و آن را تحمل کنند؛ در غیر این صورت، این مدت معمولاً بهعنوان اقامت غیرقانونی محسوب میشود و حساب نمیشود.
آیا در دوران دولدونگ میتوانم با گذرنامۀ کشور خود سفر کنم؟
خیر. هرگونه سفر خارجی با گذرنامۀ ملی معمولاً بلافاصله حفاظت در برابر اخراج را از بین میبرد و ممکن است موقعیت اقامتی شما را بهطور کامل نابود کند.
جمعبندی
برگه دولدونگ بنبست نیست، اما نقطۀ شروعی است که برای تبدیل شدن به اجازۀ اقامت واقعی، کار و تلاشِ جدی لازم دارد. بین اقامت فرصتی ۱۸ ماهه، مسیرهای مبتنی بر ادغام و «تعویض مسیر» به مهاجرت نیروی کار ماهر، دارندگان دولدونگ امروز گزینههای بیشتری نسبت به گذشته دارند – اما فقط در صورتی که هویت، صلاحیت حرفهای و استقلال مالی خود را مرحله به مرحله ثابت کنند. از زودهنگام شروع کنید، از متخصصان مشاوره بگیرید و هر بند از الزامات قانونی را با دقت دنبال کنید؛ تنها در این صورت است که میتوان دولدونگ موقت را به اقامت پایدار و مطمئن تبدیل کرد.
گروه نویسندگان و سردبیران وبسایت lak24 با تحقیق گسترده و استفاده از منابع مختلف، تلاش میکند اطلاعات دقیق و قابلاتکایی ارائه دهد. با این وجود، احتمال بروز خطا یا تغییر برخی جزئیات همیشه وجود دارد و بعضی دادهها ممکن است بهطور کامل قطعی نباشد. بنابراین، اطلاعات این مقاله باید صرفاً بهعنوان راهنمای اولیه در نظر گرفته شود و برای دریافت اطلاعات قطعی و بهروز، همواره باید مستقیماً با مراجع و نهادهای مسئول مشورت کنید.
