آیا می‌توان بعد از داشتن «دولدونگ» (Duldung) در آلمان، اقامت گرفت؟

تمهید

در قانون اقامت آلمان، «دولدونگ» بر اساس مادۀ 60a قانون اقامت (AufenthG) در اصل تنها به معنای «تعلیق موقت اخراج» است؛ این سند خود به‌تنهایی نه یک اجازۀ اقامت حساب می‌شود و نه حق ویزه را فراهم می‌سازد. با آن هم، پس از گرفتن دولدونگ همه دروازه‌ها بسته نمی‌شود؛ قانون چندین راه حقوقی را پیش‌بینی کرده است که از طریق آن می‌توان این کاغذ خاکستری را به کارت اقامت آبی یا صورتی در جیب خود تبدیل کرد. در این مطلب، به زبان عملی، تمام این راه‌ها، شرایط هر مسیر و تازه‌ترین تغییرات تا تاریخ ۱۸ می ۲۰۲۵ تشریح می‌شود.

۱. چرا دولدونگ «اقامت» شمرده نمی‌شود؟

• دولدونگ یک تصمیم اداری است که اخراج را وقتی در عمل قابل اجرا نباشد – مثلاً به دلیل مریضی شدید یا نبود اسناد سفر – به طور موقت متوقف می‌کند.

• خودِ دولدونگ به صورت خودکار حق کار یا بیمۀ صحی کامل را به‌همراه ندارد؛ هر امتیاز اضافی، مانند اجازۀ کار، نیاز به تصمیم جداگانۀ ادارۀ امور خارجی‌ها (Ausländerbehörde) دارد.

• هر زمان که مانع اخراج از بین برود یا دارنده دولدونگ در زمینۀ هویت، همکاری با اداره یا کار قانونمند تخلف کند، این وضعیت می‌تواند لغو گردد. (Handbook Germany)

۲. «اقامت فرصتی» (§ 104c AufenthG) – پل ۱۸ ماهه

خلاصه معلومات

• بودوباش واقعی: پنج سال اقامت پیهم در آلمان تا تاریخ ۳۱ اکتوبر ۲۰۲۲.

• نبود سوابق جزایی سنگین: حداکثر ۹۰ روزجریمه (Tagessätze) یا تا ۵۰ روز حبس تعلیقی.

• هویت روشن: پاسپورت معتبر یا تلاش‌های جدی و مستند برای گرفتن پاسپورت یا سند سفر.

• نتیجه: یک اجازۀ اقامت موقت به مدت ۱۸ ماه که حق کار کامل را فراهم می‌کند و فرصت می‌دهد تا شرایط اقامت درازمدت طبق § 25a یا § 25b تکمیل گردد.

تحول تازه: حکم محکمۀ اداری فدرال آلمان در ماه مارچ ۲۰۲۵ وضاحت داد که اشخاص زیر سن قانونی برای استفاده از این حق مجبور نیستند یک «اظهار وفاداری به قانون اساسی» را امضا کنند. (Bundesverwaltungsgericht)

احصائیه: بر اساس تحلیل تازه ادارۀ فدرال مهاجرت و پناهنده‌گان (BAMF)، تا آخر مارچ ۲۰۲۵ حدود ۶۲٪ از دارندگان دولدونگ که واجد شرایط بودند، این نوع اجازۀ اقامت فرصتی را به‌دست آورده‌اند. (BAMF)

۳. تبدیل اقامت فرصتی به اقامت دایمی

الف) اجازۀ اقامت برای جوانان خوب‌مدغم شده – § 25a AufenthG

• گروه هدف: کسانی که به‌عنوان طفل یا نوجوان به آلمان آمده‌اند (تا ۲۷ سالگی) و در این‌جا مکتب رفته یا آموزش مسلکی را تکمیل کرده‌اند.

• مدت اقامت: عموماً حداقل ۳ سال حضور در مکتب یا آموزش در آلمان و در مجموع حدود ۴ سال اقامت.

• سطح زبان: در عمل معمولاً سطح B1 آلمانی در گفتار و نوشتار خواسته می‌شود. (Netzwerk Flüchtlinge)

ب) اجازۀ اقامت برای «ادغام پایدار» – § 25b AufenthG

• مدت اقامت: ۶ سال برای افراد مجرد و ۴ سال برای خانواده‌ها با طفل خوردسال.

• تأمین مصارف زنده‌گی: حداقل ۵۰٪ هزینه‌های خانواده از راه عواید شخصی (کار مزدبگیر یا خود اشتغالی).

• زبان و مسکن: حداقل سطح A2 زبان آلمانی و جای بودوباش مناسب. (Flüchtlingsrat Niedersachsen)

نکتۀ مهم: اگر مهلت ۱۸ ماهۀ اقامت فرصتی تمام شود و هنوز شرایط اقامت طبق §§ 25a یا 25b تکمیل نشده باشد، در اکثر ایالت‌ها وضعیت دوباره به دولدونگ برمی‌گردد. به همین خاطر، مدیریت دقیق زمان بسیار مهم است. (BAMF)

۴. «تبدیل مسیر» (Spurwechsel) به مسیر نیروی کار ماهر (از ۱ مارچ ۲۰۲۴)

اصلاح قانون مهاجرت نیروی کار ماهر از تاریخ ۱ مارچ ۲۰۲۴ این امکان را فراهم کرد که در صورت داشتن شرایط، متقاضیان پناهنده‌گی و دارندگان دولدونگ مستقیم به اجازۀ اقامت به‌حیث نیروی کار متخصص (Fachkraft) تبدیل شوند:

• قرارداد کار در یک شغل واجد صلاحیت با مزد حداقل برابر به حداقل دستمزد قانونی یا دستمزد معین‌شده در قرارداد جمعی.

• یا تصدیق رسمی سند تحصیلی/حرفوی یا حداقل سه سال تجربۀ کاری مستند در یک شغل کمبود دار.

• هویت روشن و پاسپورت معتبر، همراه با سطح زبان لازم برای آن شغل (معمولاً در عمل حداقل سطح B1 آلمانی). (Asyl.net)

در این حالت، درخواست عموماً بر اساس § 19c AufenthG در ترکیب با Beschäftigungsverordnung (آیین‌نامۀ اشتغال) ارایه می‌گردد. برای نمونه در ایالت بایرن، در ماه اپریل ۲۰۲۴ رهنمودهای خاص اجرایی برای تسریع دوسیه‌های «Spurwechsel» صادر شده است. (innenministerium.bayern.de)

۵. از آموزش تا اقامت: Ausbildungsduldung و Beschäftigungsduldung

Ausbildungsduldung – دولدونگ برای دوره آموزش (§ 60c AufenthG)

• مرحله: شروع یک دوره آموزش مسلکی به رسمیت شناخته‌شده (آوسبیلدونگ) در حالی‌که شخص دولدونگ دارد.

• مدت: تمام مدت دوره آموزش به اضافه ۶ ماه فرصت برای جست‌وجوی کار بعد از ختم دوره.

• مزایا: حفاظت از اخراج در زمان آموزش و حق کار کامل در رشتۀ آموزشی.

• گام بعدی: پس از ختم موفقانه دوره و در صورت داشتن قرارداد کار و هویت روشن، می‌توان برای اجازۀ اقامت به منظور کار در همان رشته درخواست داد.

Beschäftigungsduldung – دولدونگ برای اشتغال (§ 19d AufenthG)

• مرحله: اشخاص دارای دولدونگ که برای مدت طولانی در یک وظیفۀ رسمی و مشمول بیمۀ اجتماعی کار می‌کنند.

• مدت: ۳۰ یا ۴۲ ماه، بسته به نوع صلاحیت و وضعیت فردی.

• مزایا: تمدید دولدونگ با حفاظت دوامدار در برابر اخراج تا زمانی که کار و سایر شرایط برقرار باشد.

• گام بعدی: پس از این مدت، معمولاً یک اجازۀ اقامت دو ساله برای کار داده می‌شود که قابل تمدید است.

شرایط مشترک: حداقل ۱۲ ماه دولدونگ قبلی، کار مزدبگیر حداقل ۲۰ ساعت در هفته با بیمۀ اجتماعی، هویت روشن و زبان آلمانی در سطح حداقل A2. (migrando.de, Asyl.net)

۶. راه‌های دیگر انسانی و خانوادگی

• § 24 AufenthG – حمایت موقت جمعی: برای گروه‌های خاص مانند پناهنده‌گان اوکراینی.

• § 25 فقره ۵ AufenthG: اقامت در صورت ناممکن بودن اخراج در درازمدت به دلایل انسانی، صحی یا سیاسی.

• پیوستن خانوادگی: مانند پیوستن به همسر آلمانی یا همسر دارای اقامت دایمی.

این مسیرها معمولاً نیازمند هویت روشن و نداشتن سوابق سنگین جزایی هستند، اما معمولاً شرط سال‌های زیاد اقامت قبلی مانند §§ 25a/b را ندارند.

۷. شرایط مشترک که بدون آن‌ها نمی‌شود

• ثبوت هویت: پاسپورت یا اسناد کنسولی؛ تمام تلاش‌ها برای گرفتن پاسپورت باید به شکل دقیق ثبت گردد.

• تأمین مصارف زنده‌گی: عایدی که کرایه و هزینه‌های زنده‌گی را بدون تکیه کامل بر کمک‌های اجتماعی بپوشاند؛ در § 25b کمک جزئی می‌تواند قبول شود.

• زبان: بسته به نوع اقامت، از سطح A2 تا B1 آلمانی.

• نبود جرایم سنگین: محکومیت بیش از ۹۰ روزجریمه در بسیاری موارد می‌تواند شانس دریافت اقامت را از بین ببرد.

• بیمۀ صحی و ثبت آدرس: داشتن بیمۀ صحی و ثبت رسمی آدرس در یک شهر یا Gemeinde.

۸. مراحل عملی برای درخواست

• مشورۀ زودهنگام: هرچه زودتر در ادارۀ امور خارجی‌ها یا یک مرکز مشورتی مستقل وقت مشوره بگیرید.

• جمع‌آوری اسناد: پاسپورت، قرارداد کار یا اسناد مکتب و آموزش، بل معاش، قرارداد کرایه، سند زبان و مدارکی که اقدامات برای روشن‌ساختن هویت را نشان بدهد.

• درخواست کتبی: در متن درخواست حتماً مادۀ مشخص قانون (مثلاً § 25b AufenthG) را ذکر کنید.

• پیگیری دقیق: به هر درخواست تکمیل اسناد از سوی اداره، به‌موقع پاسخ بدهید؛ هر خلا در ساحۀ هویت یا عاید می‌تواند دلیل رد شدن درخواست باشد.

۹. پرسش‌های معمول

•  

  آیا تنها آموزش زبان آلمانی کافی است؟

  نخیر. در اکثر موارد لازم است زبان، عاید کافی و هویت روشن در کنار هم مهیا باشد؛ در § 25a برای اشخاص خوردسال بعضی استثناها وجود دارد.

   

•  

  اگر بعد از اقامت فرصتی، درخواست من رد شود چه می‌شود؟

  می‌توانید در ظرف یک ماه در محکمۀ اداری دعوا اقامه کنید؛ در غیر آن، معمولاً وضعیت شما دوباره به دولدونگ برمی‌گردد.

   

•  

  آیا دوره‌هایی که در «پنهان شدن» یا کلیساآسیل (Kirchenasyl) بوده‌ام، جزو سال‌های لازم حساب می‌شود؟

  فقط اگر مقامات از محل بودن شما آگاه باشند و آن را تحمل کنند؛ در غیر آن، این مدت معمولاً اقامت غیرقانونی دانسته شده و حساب نمی‌شود.

   

•  

  آیا در زمان دولدونگ می‌توانم با پاسپورت کشور خود سفر کنم؟

  نخیر. سفر بیرون از آلمان با پاسپورت ملی معمولاً فوراً حفاظت در برابر اخراج را از بین می‌برد و می‌تواند موقعیت اقامتی شما را کاملاً از بین ببرد.

   

جمع‌بندی

دولدونگ یک بن‌بست نیست، بلکه نقطۀ آغاز دشواری است که برای تبدیل شدن به یک اجازۀ اقامت واقعی، تلاش جدی و منظم نیاز دارد. میان اقامت فرصتی ۱۸ ماهه، مقررات ادغام و «تبدیل مسیر» به مهاجرت نیروی کار ماهر، امروز راه‌های بیشتری پیشِ روی دارندگان دولدونگ قرار دارد – اما تنها زمانی که هویت، صلاحیت و استقلال مالی خود را گام‌به‌گام ثابت کنند. هرچه زودتر شروع کنید، با متخصصان مشورت نمایید و هر شرط قانونی را یک‌به‌یک تکمیل کنید؛ تنها در این صورت است که می‌توان «تحمل موقت» را به اقامت پایدار و مطمئن تبدیل کرد.

گروه نویسنده‌گان و همکاران وب‌سایت lak24 با استفاده از منابع متعدد و تحقیق گسترده، تلاش می‌کنند معلومات دقیق و قابل اعتماد را در اختیار خواننده‌گان قرار دهند. با این هم، امکان بروز اشتباه یا تغییر بعضی جزئیات همیشه وجود دارد و بخشی از معلومات شاید کاملاً قطعی نباشد. بنابراین، این مطلب باید تنها به‌عنوان یک رهنمای ابتدایی در نظر گرفته شود و برای گرفتن معلومات قطعی و به‌روز، همواره لازم است مستقیماً با ادارات و مراجع مسئول در ارتباط شوید.