«پناهندۀ محیطزیستی» کیست؟
پناهندۀ محیطزیستی کسی است که به دلیل موارد زیر مجبور میشود وطن/محل زندگیاش را ترک کند:
تغییرات فاجعهبار اقلیمی (مثل بلندرفتن سطح دریا و از بین رفتن جزیرهها)
خشکسالیهای طولانی که باعث نابودی زراعت و قحطی میگردد
طوفانها و سیلابهای ویرانگر
آلودگی محیطزیست یا فاجعههای بزرگ صنعتی/زیستمحیطی
اما از نگاه حقوقی، این افراد مطابق تعریف کنوانسیون ژنو «پناهنده» شمرده نمیشوند.
موضع قانون آلمان چیست؟
تا هنوز شناسایی رسمی حقوقی وجود ندارد
قانون آلمان «پناهندگی محیطزیستی» را بهحیث دلیل مستقل برای حمایت به رسمیت نمیشناسد؛ نه بر بنیاد:
کنوانسیون ژنو که روی تعقیب/آزار به دلیل نژاد، دین، نظر سیاسی، عضویت در گروه اجتماعی و… تمرکز دارد،
و نه بر بنیاد قانون پناهندگی آلمان (AsylG) که تهدیدهای محیطزیستی را در دلایل پناهندگی یا حمایت فرعی نمیآورد (§ 3, § 4 AsylG).
آیا استثنا یا راههای انسانی وجود دارد؟
با وجود نبودِ نص مستقیم، در برخی موارد محیطزیستی ممکن است در چارچوب انسانی اقامت موقت داده شود، اگر:
اخراج از نگاه عملی ناممکن باشد، یا
خطر جدی انسانی موجود باشد.
مثلاً اگر آلودگی یا قحطی جان شخص را فوراً تهدید کند، امکان بررسی اقامت بر اساس:
§ 60 Abs. 7 AufenthG (خطر جدی برای جان یا صحت)
یا
§ 25 Abs. 5 AufenthG (ناممکنبودن اخراج)
وجود دارد.
در موارد بسیار خاص، محکمه اداری (Verwaltungsgericht) میتواند اخراج را متوقف کند، اگر ثابت شود برگشت، شخص را در معرض خطر مستقیم و غیرقابلپیشگیری قرار میدهد (مثل گرسنگی یا فروپاشی سیستم صحی بهسبب فاجعۀ محیطزیستی).
اما این موارد بسیار نادر است و به اسناد قوی، شهادتها و گزارشهای دقیق محیطزیستی ضرورت دارد و غالباً رد میشود.
تحولات بینالمللی و اثر آن بر آلمان
یک نهاد حقوق بشری سازمان ملل در سال 2020 گفت که اخراج به کشوری که شدیداً از فاجعههای محیطزیستی آسیب دیده، ممکن است نقض حق زندگی باشد و این موضوع بحث جهانی را بازتر کرد.
آلمان این تحولات را دنبال میکند، اما تا هنوز آن را به قوانین الزامآور تبدیل نکرده است.
اتحادیۀ اروپا روی سازوکارهایی برای برخورد با مهاجرت اقلیمی در سیاستهای آینده کار میکند.
موضع فعلی دولت آلمان
فعلاً پلان مشخصی برای بهرسمیتشناختن «پناهندگان محیطزیستی» در نظام پناهندگی وجود ندارد.
در عوض، کشورهای آسیبدیده از تغییر اقلیم از راه کمکهای توسعهای حمایت میشوند.
در فاجعههای ناگهانی، ممکن است ویزای انسانی موقت یا توقف موقت اخراج (Abschiebestopp) داده شود.
خلاصه
در حال حاضر، پناهندگی محیطزیستی در آلمان یک مبنای حقوقی مستقل برای دریافت حمایت نیست.
اما پنجرههای بسیار محدود انسانی وجود دارد، اگر شخص ثابت کند که جان او بهگونه مستقیم بهسبب پیامدهای تغییر اقلیم در کشور اصلیاش تهدید میشود.
با افزایش بحرانهای اقلیمی جهانی، ممکن است در سالهای آینده تغییرات تدریجی در سیاستهای اروپا به میان آید و راههای تازهای برای شناسایی «بیجاشدگان اقلیمی» ایجاد گردد.
— تیم نویسندگان و ویراستاران سایت تلاش میکند با پژوهش گسترده و مراجعه به منابع متعدد، معلومات دقیق ارائه کند؛ با این حال ممکن است برخی اشتباهات رخ دهد یا معلومات غیرقطعی درج شود. بناً، لطفاً این مطالب را مرجع اولیه بدانید و برای معلومات قطعی همیشه به مراجع رسمی مراجعه کنید.
