Genel olarak, işverenin seni fazla mesai yapmaya zorlamaya hakkı yoktur, ancak iş sözleşmende, bir toplu iş sözleşmesinde (Tarifvertrag) veya işyeri düzenlemelerinde (Betriebsvereinbarung) fazla mesainin senin için açıkça zorunlu kılındığı belirtilmişse durum farklıdır.
Buna karşılık, sözleşmende açık ve net bir madde bulunuyor ve seni makul bir sınır içinde Mehrarbeit (fazla mesai) yapmaya mecbur kılıyorsa, bu durumda – Çalışma Süreleri Yasası’nın sınırlarıyla çelişmediği sürece – bu fazla mesaiyi yerine getirmen gerekir.
1. Temel hukuki ilkeler
§ 106 Gewerbeordnung (GewO):
Bu maddeye göre işveren, talimat hakkı (Weisungsrecht) çerçevesinde, çalışma süresinin, çalışma yerinin ve işin nasıl yapılacağının düzenlenmesine ilişkin talimat verebilir. Ancak bu talimatlar, iş sözleşmesinin sınırları ve işin niteliği ile uyumlu olmalıdır.
Çalışma Süreleri Yasası (Arbeitszeitgesetz – ArbZG) §§ 3–5:
Günlük normal azami çalışma süresi: 8 saat.
Bu süre, istisnai durumlarda günde 10 saate kadar uzatılabilir; ancak bunun karşılığında, fazla yapılan süreler daha sonra telafi edilmeli ve 6 ay veya 24 haftalık bir dönemde günlük ortalama tekrar 8 saate indirilmelidir (§ 3 ArbZG).
Burada, söz konusu sürenin normal çalışma süresi ya da fazla mesai olması fark etmez; her hâlükârda toplamda bu sınırlar aşılamaz.
2. Ne zaman fazla mesai yapmak zorundasın?
Eğer iş sözleşmende veya bir toplu iş sözleşmesinde senin Mehrarbeit (fazla mesai) yapmakla yükümlü olduğun açıkça belirtilmişse (örneğin: “Yıllık çalışma süresinin %10’una kadar fazla mesai yapılır” gibi), bu fazla mesaiyi makul sınırlar içinde yerine getirmen gerekir.
Eğer böyle açık bir hüküm yoksa, yasal açıdan zorunlu değilsin ve fazla mesai talebini reddedebilirsin.
3. Fazla mesaiyi ne zaman reddedebilirsin?
Eğer fazla mesaiye ilişkin herhangi bir sözleşmesel yükümlülük yoksa.
Eğer verilen talimat, yasal çalışma süresi sınırlarının (§ 3 ArbZG) aşılmasına yol açıyorsa.
Eğer istenen fazla mesai, senin sözleşmende öngörülen yükümlülüklerin makul sınırlarını bariz şekilde aşıyorsa (örneğin, normal çalışma süren haftada 40 saat iken senden ayda 100 saat fazla mesai talep edilmesi gibi).
Sağlık durumun veya ailevi/sosyal yükümlülüklerin nedeniyle ciddi bir mağduriyet söz konusuysa (aile bakımı, acil tıbbi durumlar vb.) – ölçülülük ilkesi ve insanî gerekçeler temelinde.
4. Pratik öneriler
İş sözleşmeni dikkatlice inceleyerek Mehrarbeit ile ilgili maddeleri ve “Nebentätigkeit” ya da benzeri ifadeleri kontrol et.
İşveren senden fazla mesai talep ediyor ancak sözleşmende açık bir dayanak yoksa, konuyu yazılı olarak işverenle netleştir.
Kendi çalışma saatlerini düzenli bir şekilde kaydet, böylece yasal sınırları aşıp aşmadığını takip edebilirsin.
Bir uyuşmazlık durumunda, işyeri temsilciliğine (Betriebsrat) veya bir iş hukuku avukatına başvurarak haklarını koruyabilirsin.
Kısaca: Şirketin fazla mesai talebine vereceğin cevap, doğrudan sözleşmende yazan hükümler ve yasal çalışma süresi sınırlarına bağlıdır.
Eğer fazla mesaiye ilişkin açık ve bağlayıcı bir sözleşme hükmü yoksa, fazla mesai talebini reddetme hakkına sahipsin ve sadece bu yüzden iş ilişkisinin özü zedelenmemelidir.
Bu sitedeki yazar ve editör ekibi, kapsamlı araştırmalar yaparak ve birden fazla kaynağa başvurarak mümkün olduğunca doğru ve güvenilir bilgiler sunmaya özen göstermektedir. Buna rağmen hatalar ortaya çıkabilir veya bazı bilgiler eksik ya da tam olarak teyit edilmemiş olabilir. Bu nedenle, bu makaledeki bilgileri ilk başvuru noktası olarak değerlendirmenizi ve bağlayıcı ve güncel bilgi için her zaman yetkili kurumlara veya uzmanlara başvurmanızı tavsiye ederiz.*
