Betreuungsverfügung اجرا نشده بهدلیل فوت:
اگر شخص پیش از لازمالاجرا شدن دستور، فوت کند چه میشود؟
در آلمان، Betreuungsverfügung (دستور تعیین سرپرست/قَیّم) یکی از ابزارهای مهم پیشبینی حقوقی است. با این سند، فرد میتواند از پیش تعیین کند که در صورت از دست دادن توانایی تصمیمگیری ذهنی یا جسمی، چه کسی به عنوان قَیّم (Betreuer) از سوی دادگاه منصوب شود و بر چه اصول و خواستههایی تکیه کند.
اما اگر شخصی که این Betreuungsverfügung را نوشته است، قبل از آنکه دادگاه سرپرستی (Betreuungsgericht) اصلًا سرپرستیای برقرار کند، فوت نماید چه میشود؟
آیا این سند خودبهخود بیاثر میشود؟ آیا برای ورثه یا ادارات، اثر حقوقی دارد؟
در این نوشتار، پیامدهای عملی و حقوقی Betreuungsverfügungی را که بهدلیل فوتِ شخص هرگز اجرا نشده است بررسی میکنیم و نسبت آن را با وصیتنامه، ارث و سرپرستی کودکان در خانواده توضیح میدهیم.
۱. Betreuungsverfügung چیست؟
Betreuungsverfügung نوشتهای است که در آن شخص مشخص میکند:
در صورت نیاز به سرپرستی، چه کسی به عنوان قَیّم (Betreuer) انتخاب شود،
چه کسانی بههیچوجه نباید سرپرست او شوند،
قَیّم در تصمیمگیریها، چه خواستهها و معیارهایی را رعایت کند (محل سکونت، نوع مراقبت، مدیریت اموال و …).
این سند ممکن است شامل جزئیات دیگری نیز باشد، مانند:
ترجیح در مورد محل زندگی (خانه، آسایشگاه و …)،
نوع درمانهای پزشکی قابل قبول یا مردود،
شیوه برخورد با حسابهای بانکی و داراییها.
با این همه، Betreuungsverfügung فقط در صورتی مورد توجه دادگاه قرار میگیرد که:
دادگاه سرپرستی (Betreuungsgericht) وجود نیاز واقعی به قَیّم را احراز کند، و
Vorsorgevollmacht (وکیل/نمایندهٔ پیشاپیش تعیینشده با اختیارات کامل) کافی نباشد.
۲. اگر شخص قبل از فعال شدن Betreuungsverfügung فوت کند چه میشود؟
اگر شخص پیش از آنکه هرگونه سرپرستی قانونی برای او برقرار گردد، فوت کند:
Betreuungsverfügung هرگز به مرحلهٔ اجرا نمیرسد.
از منظر عملی، این سند بدون اثر میماند؛ زیرا شخص متوفی دیگر به قَیّم نیاز ندارد و دادگاه برای فرد فوتشده، سرپرست تعیین نمیکند.
هیچیک از دستورها و خواستههای مربوط به محل زندگی، مراقبت یا مدیریت اموال از این طریق اجرا نخواهد شد.
به بیان دیگر: Betreuungsverfügung برای مرحلهای از زندگی طراحی شده که فرد زنده اما ناتوان است، نه برای دورهٔ پس از فوت. اگر مرگ زودتر رخ دهد، این سند تحقق عینی پیدا نمیکند.
۳. پیامدهای حقوقی Betreuungsverfügung اجرا نشده
از نظر حقوقی:
Betreuungsverfügungی که هرگز فعال نشده است، هیچ تعهدی برای ورثه، خویشاوندان یا ادارات ایجاد نمیکند.
این سند در حکم وصیتنامه (Testament) نیست و نمیتواند مبنای تقسیم ترکه قرار گیرد.
به خودی خود هیچ حق یا تعهدی در برابر اشخاص ثالث ایجاد نمیکند.
با این وجود، ممکن است در مواردی خاص جنبهٔ معنوی و غیرمستقیم داشته باشد؛ برای مثال:
نشاندهندهٔ ارزشها، باورهای دینی یا ترجیحات خانوادگی متوفی باشد،
در تصمیمهای دادگاه برای تشخیص محیط مناسب کودکان، به عنوان نشانهای از خواستهٔ والد، مورد توجه اخلاقی قرار گیرد؛ هرچند الزامآور نیست.
۴. آیا این سند بر حقوق ورثه یا اختیارات دادگاه اثر میگذارد؟
اصل کلی این است که:
ورثه از نظر قانونی ملزم به اجرای مفاد یک Betreuungsverfügung صرف نیستند.
این سند جایگزین وصیتنامهٔ ارثی (Testament) یا تعیین سرپرست برای کودکان (Vormundschaftsverfügung) نمیشود.
استثناهای احتمالی:
اگر مفاد Betreuungsverfügung یا بخشی از آن، در یک وصیتنامهٔ رسمی یا سند جداگانهٔ تعیین قَیّم برای کودکان نیز عیناً ذکر شود، در آن قالب مستقل میتواند اثر الزامآور پیدا کند.
در صورت وجود فرزندان صغیر، دادگاه خانواده در درجهٔ نخست براساس مصلحت کودک (Kindeswohl) تصمیم میگیرد؛ ممکن است به نوشتههای والدین استناد اخلاقی کند، اما مقید به اجرای کامل آنها نیست.
در نتیجه، استفادهٔ عملی از Betreuungsverfügung محدود به سرپرستی بزرگسالان است و موضوعات مربوط به ارث و قَیّم کودکان باید از طریق وصیتنامه، قرارداد ارث یا Vormundschaftsverfügung به طور جداگانه تنظیم شود.
۵. تفاوت Betreuungsverfügung با Patientenverfügung و Testament
| سند | زمان اجرا | وضعیت حقوقی پس از وفات |
|---|---|---|
| Betreuungsverfügung | فقط در زمان حیات و در صورت نیاز به قَیّم | با فوت شخص خودبهخود منقضی میشود |
| Patientenverfügung | فقط در زمان حیات و برای درمانهای پزشکی | با فوت شخص پایان مییابد |
| Testament (وصیتنامه) | فقط پس از فوت | مبنای حقوقی الزامآور برای تقسیم ترکه |
Betreuungsverfügung: مشخص میکند چه کسی در زمان ناتوانی، امور شخصی و مالی شما را به نمایندگی بر عهده گیرد.
Patientenverfügung: نوع مداخلات پزشکی مطلوب یا نامطلوب شما را هنگام عدم توانایی تصمیمگیری بیان میکند.
Testament: تعیین میکند پس از فوت، اموال و داراییهایتان چگونه و بین چه کسانی تقسیم شود.
هرکدام از این ابزارها حوزهٔ خاص خود را دارند و بهتر است در کنار هم استفاده شوند تا پوشش کاملتری برای زندگی و پس از مرگ فراهم شود.
۶. جمعبندی
Betreuungsverfügungی که پیش از اجرایی شدن آن، صاحب سند فوت میکند، از نظر حقوقی بهطور کامل بیاثر میشود و جزو اسناد اصلی تنظیم ارث به شمار نمیآید.
در بهترین حالت، ممکن است به عنوان نشانهای اخلاقی از خواستهها و باورهای متوفی در نظر گرفته شود، اما:
خیال ورثه را ملزم نمیکند،
اختیارات دادگاه را محدود نمیسازد،
و قواعد تقسیم ارث را تغییر نمیدهد، مگر آنکه مفاد آن صریحاً در وصیتنامه یا اسناد الزامآور دیگر گنجانده شده باشد.
از اینرو، فردی که مایل است:
تقسیم داراییهای خود پس از مرگ،
سرپرستی فرزندان صغیر،
یا جنبههای دینی و خانوادگی مربوط به پس از فوت
را بهصورت مطمئن تنظیم کند، نباید فقط به Betreuungsverfügung اکتفا کند، بلکه باید:
یک وصیتنامهٔ رسمی و معتبر تنظیم نماید، و
در صورت لزوم، Vorsorgevollmacht و/یا Vormundschaftsverfügung را نیز در کنار آن آماده کند.
تیم نویسندگان و ویراستاران این وبسایت تلاش میکند بر پایهٔ پژوهش دقیق و مراجعه به منابع مختلف، اطلاعات درست و قابل اتکایی ارائه دهد. با این حال، احتمال بروز خطا یا نقص در جزئیات وجود دارد. این متن جایگزین مشاورهٔ حقوقی فردی نیست؛ برای راهنمایی الزامآور و بهروز، حتماً با وکیل، نوتار یا نهادهای رسمی مربوطه مشورت نمایید.
