توافقنامههای اخراج دوجانبه چیست؟
توافقنامههای اخراج دوجانبه، معاهداتی هستند که بین آلمان و برخی کشورها امضا میشوند. بر اساس این معاهدات، آن کشورها متعهد میشوند شهروندان خود را که آلمان ادامه اقامتشان را نمیپذیرد، بازپس بگیرند؛ چه به دلیل:
رد شدن درخواست پناهندگی،
پایان یافتن اعتبار اقامت،
یا صدور حکم اخراج به دلایل کیفری.
این توافقها معمولاً شامل موارد زیر است:
روندهای احراز هویت
مهلت صدور اسناد سفر جایگزین
همکاری پلیس و نمایندگیهای دیپلماتیک
ترتیبات انتقال هوایی یا زمینی
کشورهایی که با آلمان توافقنامه اخراج/بازپذیری دارند
آلمان با کشورهای بسیاری توافقنامه امضا کرده است، از جمله:
تونس، مراکش، الجزایر
آلبانی، صربستان، کوزوو، مقدونیه شمالی
نیجریه، گرجستان، ارمنستان، پاکستان
هند، ویتنام، روسیه، مولداوی
افغانستان (موقتاً تعلیق شده)
نکته: برخی توافقها بهصورت چارچوبی هستند و برخی دیگر دارای جزئیات اجرایی دقیقاند.
این توافقها چگونه بر تصمیمات پناهندگی اثر میگذارند؟
1. تقویت استدلال «کشور امن»
وجود توافقنامه فعال با یک کشور میتواند استدلال برای طبقهبندی آن بهعنوان «کشور امن» را تقویت کند و نتیجهاش ممکن است:
رسیدگی سریعتر (روند کوتاهشده)
افزایش احتمال رد سریع
کاهش شانس عملی در مسیر اعتراض/تجدیدنظر
2. تسهیل صدور و اجرای اخراج
وقتی توافق فعال و مؤثر باشد، مقامات آلمان غالباً میتوانند:
هویت را از طریق همکاری کنسولی آسانتر تأیید کنند،
اسناد سفر را سریعتر دریافت کنند،
زمان اخراج را بدون تأخیر طولانی تعیین کنند.
3. دشوارتر شدن استناد به «عدم امکان اخراج» (§ 25 Abs. 5)
وجود توافق فعال، اثباتِ غیرممکن بودن اخراج از نظر فنی یا دیپلماتیک را سختتر میکند.
نمونههای عملی
فردی از مراکش: اگر دلایل بسیار قوی وجود نداشته باشد (مانند گرایش جنسی یا تهدیدهای فردی)، احتمال رد سریع بیشتر است و بهدلیل توافق فعال، روند اخراج میتواند سریعتر پیش برود.
پناهجوی نیجریهای: اسناد سفر اغلب با همکاری کنسولگری نیجریه درخواست میشود و کنسولگری میتواند در چارچوب توافق پاسخ دهد.
آیا میتوان با وجود این توافقها اعتراض کرد؟
بله، اما معمولاً دشوار است. اعتراض میتواند بر پایه موارد زیر باشد:
نقض حقوق بشر در کشور مقصد با وجود توافق
شرایط ویژه فردی: بیماری، وضعیت روانی، خطر خانوادگی
نبود حمایت واقعی با وجود توافق (مثلاً همکاری نکردن کنسولگری)
با این حال، وجود توافقنامه معمولاً استدلالهای ماندن را تضعیف میکند.
ارتباط با ورود از «کشور ثالث امن»
اگر فرد از کشوری عبور کرده باشد که با آلمان سازوکار بازگرداندن دارد، مانند ایتالیا، اسپانیا یا فرانسه، انتقال ممکن است بر اساس:
سیستم دوبلین (در اروپا)
یا توافقنامههای دوجانبه (در موارد دیگر) انجام شود.
جمعبندی
توافقنامههای اخراج دوجانبه از قویترین ابزارهای آلمان برای تسریع بازگشت اجباری هستند و میتوانند عامل تعیینکننده در پرونده پناهجویانی باشند که تابعیت کشورِ دارای چنین توافقی را دارند. این توافقها حفاظت فردی را از بین نمیبرد، اما شرایط ماندن را سختتر میکند و نیازمند استدلال حقوقی دقیق برای اثبات خطر واقعی یا استثنای انسانی است.
