Almanya’daki parlamento seçimleri

Giriş

Almanya’daki parlamento seçimleri, ülkedeki demokratik sistemin temel taşını oluşturur.

Bu seçimler aracılığıyla vatandaşlar, federal parlamento olan Bundestag’daki temsilcilerini seçerler. Bundestag ise Alman hükümetini şekillendirir ve ülkenin iç ve dış politikasını doğrudan etkiler.

Peki parlamento seçim sistemi nasıl işler? Seçimler nasıl yürütülür? Kimler oy kullanma hakkına sahiptir?

Bu yazıda, Almanya’daki parlamento seçimlerine dair tüm temel noktaları sade ve düzenli bir şekilde ele alıyoruz.

Bundestag nedir?

Bundestag, Almanya’nın federal parlamentosudur ve üyeleri doğrudan halk tarafından seçilir.

Bundestag’ın hem yasama hem de denetim yetkileri vardır. Başlıca görevleri şunlardır:

kanun yapmak ve kanunları kabul etmek,
Federal Şansölye’yi (başbakan) seçmek,
federal hükümetin çalışmalarını denetlemek,
federal bütçeyi onaylamak.

Parlamentonun görev süresi dört yıldır. Bu sürenin sonunda düzenli seçimler yapılır. Olağanüstü durumlarda, örneğin parlamentonun feshedilmesi hâlinde, seçimler daha erken de yapılabilir.

Kimler oy kullanabilir?

Alman hukukuna göre, parlamento seçimlerinde oy kullanma hakkına sahip olmak için şu şartların yerine getirilmesi gerekir:

Alman vatandaşı olmak,
seçim günü itibarıyla en az 18 yaşında olmak,
seçimden önceki en az 3 ay boyunca Almanya’da ikamet etmiş olmak,
mahkeme kararıyla siyasi haklardan mahrum bırakılmamış olmak.

Oy kullanma hakkına sahip herkese, posta yoluyla bir seçmen bilgi kağıdı gönderilir. Bu belgede kişinin oy kullanma hakkı olduğu ve hangi sandık bölgesinde oy kullanacağı belirtilir.

Almanya’daki parlamento seçim sistemi: “iki oy”

Almanya, parlamento seçimlerinde karma bir seçim sistemi kullanır. Bu sistem, çoğunluk esasına dayalı seçim unsurlarını ve nispi temsil sistemini birleştirir. Her seçmenin iki oyu vardır:

1. Birinci oy (Erststimme)

Birinci oy, seçmenin ikamet ettiği seçim çevresindeki doğrudan adayı seçmek için kullanılır (toplam 299 seçim çevresi vardır).

Bir seçim çevresinde en çok oyu alan aday, Bundestag’a doğrudan milletvekili (direktmandat) olarak girer.
Bu kısım, “en çok oyu alan kazanır” ilkesine, yani first past the post sistemine benzer.

2. İkinci oy (Zweitstimme)

İkinci oy, siyasi partilerden birine verilir.

Aslında daha önemli oy, ikinci oydur; çünkü Bundestag’daki toplam sandalye dağılımının hangi partiye nasıl paylaştırılacağını belirler.
Kalan sandalyeler (toplam en az 598 sandalyeden) ikinci oyların oranlarına göre partiler arasında paylaştırılır.

Bu kombinasyon sayesinde, hem partilerin nispi ve adil bir şekilde temsil edilmesi sağlanır hem de seçmenler ile bölgesel temsilcileri arasındaki doğrudan bağ korunur.

Parlamentoda kaç sandalye var?

Bundestag’ın yasal olarak öngörülen asgari sandalye sayısı 598’dir:

299 sandalye, birinci oyla seçilen doğrudan milletvekillerine,
299 sandalye ise ikinci oyların oranına göre partilere verilir.

Ancak pratikte bu sayı çoğu zaman artar. Bunun nedeni:

Artık sandalyeler (Überhangmandate):
Bir parti, ikinci oy oranına göre hak ettiğinden daha fazla doğrudan sandalye kazandığında ortaya çıkar.
Dengeleme sandalyeleri (Ausgleichsmandate):
Diğer partilere verilen ek sandalyelerdir. Böylece toplam sandalye dağılımı, ikinci oy oranlarına yeniden uyumlu hâle getirilir.

Bu nedenle, Bundestag’daki milletvekili sayısı bazı dönemlerde 700’ün üzerine çıkabilmektedir.

Hangi partiler seçimlere katılır?

Almanya’da yasal şartları yerine getiren her siyasi parti, parlamento seçimlerine katılabilir.

Uygulamada, aşağıdaki büyük partiler hemen her seçimde yer almaktadır:

CDU/CSU – Hristiyan Demokrat Birlik / Hristiyan Sosyal Birlik,
SPD – Almanya Sosyal Demokrat Partisi,
Bündnis 90/Die Grünen – Yeşiller,
FDP – Hür Demokrat Parti,
AfD – Almanya için Alternatif (sağ popülist),
Die Linke – Sol Parti.

Bir partinin Bundestag’a girebilmesi için:

ülke genelinde ikinci oyların en az %5’ini alması
veya
en az üç doğrudan milletvekilliği (üç seçim çevresini kazanmış olması) gerekir.

Bu kural, parlamentonun çok fazla parçalanmasını engellemeyi amaçlayan ünlü %5 barajıdır.

Seçimlerden sonra hükümet nasıl kurulur?

Seçimlerin ardından yeni Bundestag göreve başlar ve hükümeti kurma süreci başlar.

Çoğu zaman hiçbir parti tek başına mutlak çoğunluğa ulaşamaz. Bu durumda:

Partiler, bir koalisyon hükümeti kurmak için görüşmelere başlar,
Ortak bir koalisyon protokolü ve hükümet programı üzerinde anlaşırlar,
Federal Cumhurbaşkanı, genellikle koalisyonun en güçlü partisinden bir kişiyi Federal Şansölye adayı olarak Bundestag’a önerir,
Bundestag, bu adayı çoğunluk oyu ile Federal Şansölye olarak seçer,
Şansölye, bakanları belirleyerek federal hükümeti oluşturur.

Son yıllarda görülen bazı koalisyon örnekleri:

Büyük Koalisyon (CDU/CSU + SPD),
Trafik lambası koalisyonu (Ampelkoalition) – SPD, FDP ve Yeşiller’den oluşan hükümet.

Postayla oy kullanmak mümkün mü?

Evet. Almanya’da posta yoluyla oy kullanma (Briefwahl) imkânı vardır.

Seçim günü sandığa gidemeyecek olanlar veya gitmek istemeyenler, posta ile oy kullanmayı tercih edebilir.
Gerekli belgeler ve oy pusulaları, posta yoluyla ya da çoğu zaman online olarak talep edilebilir.
Oy pusulaları seçim gününden önce seçmenin adresine gönderilir ve belirtilen süre dolmadan ilgili makama geri gönderilmelidir.

Posta ile oy kullanma, Almanya’da kolay, güvenli ve güvenilir kabul edilir. Özellikle COVID-19 salgınından sonra, bu yöntemin kullanımı belirgin şekilde artmıştır.

Parlamento seçimlerinin önemi

Parlamento seçimleri, yalnızca bir hükümet belirlemenin aracı değildir; aynı zamanda:

halk iradesinin doğrudan ifadesidir,
partilerin programları ve icraatları açısından hesap vermesini sağlayan bir mekanizmadır,
barışçıl ve düzenli bir iktidar değişimini güvence altına alır,
Almanya’daki anayasal düzenin ve demokratik kültürün temel dayanaklarından biridir.

Sonuç

Almanya’daki parlamento seçimleri, dünyadaki en iyi organize edilmiş ve en şeffaf seçim süreçlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Vatandaşlara hem yerel seçim çevresi düzeyinde hem de parti düzeyinde etki imkânı veren iki oy sisteminin sayesinde Almanya, toplumdaki görüş çeşitliliğini yansıtan, adil ve dengeli bir temsil sağlamayı; bununla birlikte uzun vadeli siyasi istikrarı güçlendirmeyi hedeflemektedir.

* Bu sitenin yazar ve editör ekibi, kapsamlı araştırmalar ve çok sayıda kaynağa dayanarak mümkün olduğunca doğru ve güvenilir bilgi sunmaya özen göstermektedir. Buna rağmen, zaman zaman hatalar ortaya çıkabilir veya henüz tam olarak doğrulanmamış bazı bilgiler yer alabilir. Bu nedenle, bu makaledeki bilgileri ilk ve bağlayıcı olmayan bir başvuru noktası olarak değerlendirmenizi ve kesin, resmî ve hukuken geçerli bilgiler için her zaman yetkili kurum ve makamlara başvurmanızı tavsiye ederiz.