خوانشی در قدرت، سیاست و تاریخ
مقدمه
وقتی نام اتحادیه اروپا برده میشود، نام آلمان تقریباً همیشه به عنوان نیرومندترین و مهمترین کشور در این اتحادیه یاد میشود.
اما چرا آلمان را «رهبر اتحادیه اروپا» میدانند؟
آیا علتش فقط اقتصاد است، یا تاریخ و وزن سیاسی هم نقش دارد؟
در این مقاله، آن عوامل گوناگونی را بررسی میکنیم که آلمان را به قدرت رهبریکننده در اروپای متحد بدل ساخته است و نقش مهم آن را در جهتدهی سیاستهای داخلی و خارجی اتحادیه اروپا توضیح میدهیم.
آلمان بزرگترین اقتصاد در اتحادیه اروپا را دارد و در سطح جهان در رتبه چهارم قرار دارد.
تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۴ بیش از ۴٫۵ تریلیون یورو تخمین زده میشود؛ رقمی که از مجموع اقتصاد فرانسه، ایتالیا و اسپانیا بیشتر است.
آلمان قدرت صنعتی شماره یک اروپا است، بهخصوص در بخشهای:
موترسازی (خودروسازی)
ماشینسازی و مهندسی
صنایع کیمیاوی (شیمیایی)
شرکتهای بزرگ آلمانی در تجارت اروپا و جهان نقش کلیدی دارند و ستون فقرات زنجیرههای تأمین اروپایی را میسازند.
بهصورت خلاصه:
آلمان موتور حرکت اقتصاد اروپا است، بخش بزرگی از آن را تمویل میکند و تا اندازه زیادی به ثبات آن کمک میکند.
آلمان در طراحی و شکلدهی سیاستهای اروپایی نقش فعال دارد و معمولاً به عنوان کشور سازنده اجماع در موضوعات دشوار شناخته میشود.
سیاست آلمان در اتحادیه اروپا عموماً با این ویژگیها شناخته میشود:
رویکرد عملی و عقلانی
تلاش برای مصالحه و توافق
توان ایجاد ائتلاف و جمع کردن حمایت دیگر کشورها
صدر اعظمهای آلمان – از هلموت کول و آنگلا مرکل گرفته تا اولاف شولتس – در مدیریت بحرانهای بزرگ اروپایی نقش بسیار مهمی داشتهاند.
نمونهها:
در بحران یورو (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵) آلمان نیروی محرک عمده در پشت برنامههای نجات مالی برای یونان و سایر کشورهای جنوب اروپا بود.
در بحران اوکراین، آلمان نقش میانجی میان روسیه و اروپا را به عهده گرفت و در تغییر و تنظیم دوباره سیاست دفاعی و امنیتی اروپا سهم برجستهای داشت.
آلمان بزرگترین تأمینکننده منفرد بودجه اتحادیه اروپا است.
در سالهای اخیر، این کشور بیش از ۲۵ درصد کل بودجه اتحادیه را پرداخته است و به همین دلیل، نفوذ چشمگیری در تصمیمات مالی و بودجهای اتحادیه دارد.
بعد از جنگ جهانی دوم، آلمان غربی از جمله کشورهای مؤسس «جامعه زغالسنگ و فولاد اروپا» در سال ۱۹۵۱ بود که هسته اصلی اتحادیه اروپا امروزی است.
پس از فروپاشی نظام کمونیستی در اروپای شرقی، آلمان نقش مهمی در ادغام کشورهای شرق اروپا در ساختار اروپایی داشت.
در دوران صدارت آنگلا مرکل، آلمان به نماد ثبات اروپا در برابر سلسلهای از بحرانها – از بحران پناهجویان و بحران یورو گرفته تا کرونا و جنگ اوکراین – تبدیل شد.
آلمان در مرکز اروپا موقعیت دارد و با ۹ کشور همسرحد است.
به همین دلیل:
یک گره مهم برای ترانزیت، تجارت و حملونقل است
میان شرق و غرب و شمال و جنوب اروپا نقش پل ارتباطی را بازی میکند
این موقعیت، آلمان را به یک محور دائمی و استراتژیک در قاره اروپا بدل کرده است.
آلمان بیشترین تعداد کرسی در پارلمان اروپا را دارد – اکنون ۹۶ نماینده – و در نتیجه در تصویب قوانین اروپایی وزن قابل ملاحظهای دارد.
همچنین آلمان این توان را دارد که بر موارد زیر اثر جدی بگذارد:
تعیین و معرفی کمیسران اروپایی
گزینش رئیس کمیسیون اروپا
در بسیاری از بخشهای سیاست، دیدگاه آلمان بهعنوان یک محور مرجع تلقی میشود که بر اساس آن، سازشها و توافقهای اروپایی شکل میگیرد.
با آنکه آلمان از نفوذ و قدرت زیادی برخوردار است، در مجموع تلاش میکند که حاکمیت و سلطه خود را بر اروپا تحمیل نکند، بلکه با شیوهای نرم و مبتنی بر اجماع رهبری نماید.
این رهبری بر اساس اصول زیر استوار است:
رهبری از راه اجماع، نه اجبار
دیپلماسی آرام و بیسروصدا بهجای نمایش و هیاهو
تقویت نهادهای اروپایی بهجای تضعیف یا دور زدن آنها
همین روش سبب شده است که آلمان در نظر بسیاری از کشورهای عضو، یک رهبر قابل قبول و قابل اعتماد باشد، نه قدرتی که باید از آن ترسید.
آلمان تنها به این دلیل رهبر اتحادیه اروپا نشده است که بزرگترین کشور آن است، بلکه جایگاه ویژهاش محصول این موارد است:
توان و قدرت اقتصادی
ثبات سیاسی
قابلیت چانهزنی و مصالحهسازی
و پایبندی عمیق به پروژه همگرایی اروپایی
به همین دلیل، آلمان به لوکوموتیو اروپا تبدیل شده است؛ لوکوموتیوی که قاره را به پیش میبرد و در هنگام بحران و اختلاف، در حفظ وحدت اروپا نقش اساسی دارد.
رهبری آلمان تحمیلشده نیست،
بلکه با اعتماد، خرد و حس مسئولیت بهدست آمده است.
تیم نویسندهگان و ویراستاران این وبسایت تلاش میکنند تا بر پایه تحقیقات گسترده و مراجعه به منابع گوناگون، معلومات دقیق و قابل اعتماد در اختیار خوانندهگان قرار دهند. با این وجود، احتمال خطا یا تغییر قوانین و شرایط در آینده بهطور کامل از بین نمیرود. لطفاً این مطلب را تنها یک راهنمای ابتدایی بدانید و برای معلومات حتمی و تازه، حتماً به ادارهها و منابع رسمی مراجعه نمایید.
