شرح جامع منابع تأمین مالی و اختیارات مالی ایالتها در آلمان
مقدمه
جمهوری فدرال آلمان از ۱۶ ایالت (Bundesländer) تشکیل شده است. هر ایالت دولت، پارلمان و اختیارات ویژهی خود را دارد و تا حد زیادی بهصورت مستقل عمل میکند.
اما این ایالتها چگونه خود را تأمین مالی میکنند؟ منابع اصلی درآمد آنها چیست؟
در این مقاله، بهصورت منظم به نحوهی تأمین مالی دولتهای ایالتی در آلمان میپردازیم، ساختار تقسیم مالیات و منابع بین دولت فدرال و ایالتها را توضیح میدهیم و نشان میدهیم این نظام چگونه همزمان استقلال و تعادل مالی را در یک کشور فدرال تضمین میکند.
در آلمان، مسئولیتها و منابع مالی بین سه سطح تقسیم شده است:
دولت فدرال (Bundesregierung)
دولتهای ایالتی (Landesregierungen)
شهرداریها و واحدهای محلی (Kommunen)
هر سطح، منابع درآمدی خاص خود و حوزههای هزینهای مشخص دارد.
قانون اساسی آلمان (Grundgesetz) سازوکاری بهنام توازن مالی فدرال (föderaler Finanzausgleich) پیشبینی کرده است که هدف آن تنظیم این تقسیم و جلوگیری از نابرابری شدید میان ایالتهاست.
این مورد، بزرگترین منبع درآمدی برای ایالتهاست. منظور، مالیاتی است که در سطح ملی وصول شده و سپس طبق فرمولهای مشخص بین دولت فدرال، ایالتها و شهرداریها تقسیم میشود.
مهمترین این مالیاتها عبارتاند از:
مالیات بر درآمد (Einkommensteuer)
بین دولت فدرال و ایالتها بر اساس درصدهای قانونی تقسیم میشود.
بهعنوان نمونهی رایج از یک الگوی توزیع میتوان اشاره کرد به:
حدود ۴۲٫۵٪ برای دولت فدرال
حدود ۴۲٫۵٪ برای ایالتها
حدود ۱۵٪ برای شهرداریها
مالیات بر شرکتها (Körperschaftsteuer)
تقریباً بهصورت ۵۰/۵۰ میان دولت فدرال و ایالتها تقسیم میشود.
مالیات بر ارزش افزوده (Mehrwertsteuer)
بین دولت فدرال و ایالتها تقسیم میگردد.
از طریق قواعد توزیع ویژه، بخشی از تفاوت قدرت مالی ایالتها جبران میشود.
برخی مالیاتها فقط به خزانهی ایالتها واریز میشود، مانند:
مالیات بر ارث و هدیه (Erbschaft- und Schenkungsteuer)
مالیات نقل و انتقال املاک و مستغلات (Grunderwerbsteuer)
مالیات وسایل نقلیه (Kraftfahrzeugsteuer) – که در گذشته بیشتر در سطح فدرال بود و اکنون بخشهایی از آن به نفع ایالتها منتقل میشود
مالیات قمار و کازینو (Spielbankabgabe) در ایالتهایی که این فعالیتها مجاز است
انواع هزینهها و عوارض قضایی و اداری در حوزهی صلاحیت ایالت
برای ایجاد عدالت بین ایالتهای ثروتمند و ایالتهایی با درآمد کمتر، در آلمان نظام تعادل مالی میان ایالتها (Länderfinanzausgleich) وجود دارد.
این نظام شامل موارد زیر است:
انتقال مستقیم منابع از دولت فدرال به برخی ایالتهای کمدرآمدتر
پرداختهای مالی از سوی ایالتهای ثروتمند به ایالتهای ضعیفتر
کمکهای ویژه برای پروژههای بزرگ، بازسازی ساختاری یا مقابله با بحرانهای خاص
هدف اصلی این است که هیچ ایالتی صرفاً بهدلیل ضعف پایهی مالیاتی، از انجام وظایف قانونی خود باز نماند.
علاوه بر مالیات، هر ایالت دارای منابع درآمدی غیرمالیاتی نیز هست، از جمله:
درآمد حاصل از صدور اسناد رسمی و خدمات اداری
درآمد حاصل از فروش یا اجارهی اراضی و املاک عمومی
عواید دانشگاههای دولتی (معمولاً بهصورت هزینههای اداری و خدماتی، نه شهریهی کامل)
سود و بازدهی سرمایهگذاریها و شرکتهای متعلق به ایالت
دولتهای ایالتی مسئول بخش مهمی از خدمات عمومیاند و از نظر تعداد کارمند، از بزرگترین کارفرمایان در آلمان محسوب میشوند.
مهمترین حوزههای هزینهای عبارتاند از:
آموزش و پرورش: مدارس، آموزشهای فنی و حرفهای، دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی
امنیت داخلی: پلیس ایالتی، زندانها، بخشی از نظام قضایی
حملونقل و زیرساختها: جادههای ایالتی، حملونقل عمومی منطقهای
بهداشت عمومی: مشارکت در تأمین مالی بیمارستانها، بهویژه بیمارستانهای دانشگاهی
فرهنگ و امور اجتماعی: تئاترها، موزهها، برنامههای فرهنگی و اجتماعی
برای ملموستر شدن موضوع، میتوان به ساختار بودجهی ایالت قدرتمندی مانند بایرن (مثلاً در سال ۲۰۲۳) اشاره کرد:
حدود ۴۰٪ از درآمدها از سهم در مالیاتهای مشترک تأمین شد.
بیش از ۱۵٪ از مالیاتهای اختصاصی ایالت (مثل مالیات نقل و انتقال املاک) بهدست آمد.
حدود ۱۰٪ از انتقالات مالی و مکانیسمهای تعادل بین ایالتها و دولت فدرال تأمین شد.
مابقی از عوارض، فروش داراییها و سایر درآمدها حاصل شد.
ارقام دقیق بسته به سال و شرایط اقتصادی تغییر میکنند، اما این مثال نشان میدهد که تأمین مالی ایالتها ترکیبی از سهم مالیاتی، مالیات اختصاصی و کمکها/انتقالات است.
دولتهای ایالتی در آلمان بر پایهی ترکیبی از منابع درآمدی اداره میشوند:
سهم از مالیاتهای مشترک ملی،
مالیاتهای اختصاصی ایالتی،
انتقالات مالی و کمکهای فدرال و بین ایالتی،
و درآمدهای غیرمالیاتی.
این نظام چندلایه از یکسو استقلال مالی هر ایالت را تا حد خوبی حفظ میکند و از سوی دیگر از طریق سازوکارهای همبستگی، نوعی تعادل و برابری نسبی بین همهی مناطق کشور ایجاد مینماید.
درک نحوهی تأمین مالی بودجهی ایالتها فقط برای متخصصان اقتصاد عمومی مهم نیست؛ بلکه برای فهم زمینههای سیاست آموزشی، بهداشتی، زیربنایی و اجتماعی که مستقیماً بر زندگی روزمرهی ساکنان آلمان اثر میگذارد، نقشی کلیدی دارد.
تیم نویسندگان و ویراستاران این وبسایت تلاش میکند با اتکا به تحقیقات گسترده و مراجعه به منابع متعدد، اطلاعاتی دقیق و قابل اعتماد ارائه دهد. با این حال، امکان تغییر قوانین، اصلاح دادهها یا بروز برخی خطاها همیشه وجود دارد. بنابراین، لطفاً اطلاعات این مقاله را بهعنوان راهنمای اولیه در نظر بگیرید و برای دریافت آخرین و معتبرترین جزئیات، حتماً به مراجع رسمی و نهادهای ذیصلاح مراجعه کنید.
