آلمان از نظر اقتصادی میان ایالت‌های مختلف خود تنوع بسیار بالایی دارد. عواملی مانند صنعت، بخش خدمات، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری ثروت منطقه‌ای ایفا می‌کنند. در این مقاله، یک رتبه‌بندی تقریبی از ایالت‌های آلمان از نظر سطح ثروت (که معمولاً با تولید ناخالص داخلی سرانه – GDP per Capita – سنجیده می‌شود) ارائه می‌کنیم. همچنین به مهم‌ترین دلایل این ثروت، منابع اصلی درآمد هر ایالت، سهم جمعیتی آن‌ها از کل جمعیت آلمان و این‌که آیا ایالت مورد نظر «پرداخت‌کننده خالص» (Nettozahler) در نظام مالی فدرال است یا «دریافت‌کننده خالص» (Nettonehmer)، می‌پردازیم.

توجه: این رتبه‌بندی بر اساس آمار و ارقام تقریبی تا سال ۲۰۲۵ تنظیم شده است و ممکن است اعداد دقیق در هر سال با توجه به شرایط عمومی اقتصاد تغییر کند.

۱. هامبورگ (Hamburg)

رتبه تقریبی: نخست از نظر درآمد سرانه.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

بندر بین‌المللی هامبورگ یکی از بزرگ‌ترین بنادر اروپا است و همین امر بخش لجستیک و تجارت خارجی را به موتور اصلی اقتصاد محلی تبدیل کرده است.

بخش رسانه‌ای قدرتمند (شبکه‌های تلویزیونی و انتشارات) و همچنین زیرساخت بسیار توسعه‌یافته در حوزه بانکداری و بیمه.

سهم از جمعیت: حدود ۲٫۳ درصد از کل جمعیت آلمان (حدود ۱٫۹ میلیون نفر).

نقش مالی: به عنوان یک «پرداخت‌کننده خالص» در نظام مالی فدرال شناخته می‌شود (بیش از آن‌چه دریافت می‌کند پرداخت می‌کند). هامبورگ نیازی به کمک مالی سایر ایالت‌ها ندارد و خود به صندوق هم‌بستگی مالی کمک می‌کند.

۲. بایرن (Bayern)

رتبه تقریبی: دوم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

صنایع بزرگ مانند خودروسازی (BMW و Audi) و الکترونیک (Siemens) و نیز شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و نرم‌افزار.

بخش گردشگری رو به رشد به خاطر رشته‌کوه‌های آلپ و شهرهای تاریخی مانند مونیخ.

سهم از جمعیت: حدود ۱۵٫۷ درصد از کل جمعیت (حدود ۱۳٫۲ میلیون نفر) و دومین ایالت پرجمعیت آلمان.

نقش مالی: از مهم‌ترین ایالت‌های «پرداخت‌کننده خالص» در نظام Länderfinanzausgleich (توزیع مالی میان ایالت‌ها) است و به شکل قابل‌توجهی از ایالت‌های کم‌درآمدتر حمایت می‌کند.

۳. بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg)

رتبه تقریبی: سوم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

یکی از قطب‌های اصلی صنعت خودروسازی (Mercedes-Benz و Porsche) و ماشین‌سازی در آلمان.

قدرت بالای نوآوری و تحقیق و توسعه، با تکیه بر دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی معتبر.

سهم از جمعیت: حدود ۱۳٫۲ درصد (نزدیک به ۱۱٫۱ میلیون نفر).

نقش مالی: همانند بایرن، یک ایالت پرداخت‌کننده خالص در نظام مالی فدرال است و سهم مهمی در تثبیت تراز مالی کل کشور دارد.

۴. هسن (Hessen)

رتبه تقریبی: چهارم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

فرانکفورت یک مرکز مالی بین‌المللی است که بانک مرکزی اروپا و بسیاری از بانک‌های بزرگ جهان در آن مستقر هستند.

بخش خدمات گسترده شامل مالی، بیمه و لجستیک.

سهم از جمعیت: حدود ۷٫۵ درصد (حدود ۶٫۳ میلیون نفر).

نقش مالی: به سبب درآمد بالای بخش مالی و خدماتی، هسن از ایالت‌های پرداخت‌کننده خالص است و نقش پررنگی در تأمین بودجه فدرال دارد.

۵. برمن (Bremen)

رتبه تقریبی: پنجم از نظر درآمد سرانه، با وجود آن‌که از نظر مساحت کوچک‌ترین و از نظر جمعیت دومین ایالت کوچک آلمان است.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

بندر دریایی برمن/برمرهافن و بخش کشتیرانی بین‌المللی.

صنایع هوافضا و کارخانجات تولید قطعات هواپیما.

سهم از جمعیت: تنها حدود ۰٫۸ درصد (حدود ۰٫۶۸ میلیون نفر).

نقش مالی: معمولاً به عنوان یک «دریافت‌کننده خالص» در نظام مالی شناخته می‌شود، زیرا با وجود درآمد نسبتاً بالای سرانه، ظرفیت مالی آن در برابر حجم هزینه‌های عمومی محدود است.

۶. نوردراین-وستفالن (Nordrhein-Westfalen)

رتبه تقریبی: ششم از نظر درآمد سرانه.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

بزرگ‌ترین منطقه پرجمعیت آلمان (حوضه روهر) با تنوع اقتصادی عظیم میان صنعت سنتی و بخش خدمات.

شرکت‌های بزرگ در حوزه انرژی، مواد شیمیایی و رسانه.

سهم از جمعیت: حدود ۲۱ درصد (نزدیک به ۱۷٫۹ میلیون نفر) و پرجمعیت‌ترین ایالت آلمان.

نقش مالی: بسته به سال، می‌تواند ایالتی پرداخت‌کننده یا تقریباً متعادل باشد. از یک سو اقتصادی نیرومند دارد و از سوی دیگر، دگرگونی ساختاری و افول صنایع زغال‌سنگ و فولاد فشارهایی بر بودجه عمومی وارد کرده است.

۷. راینلاند-فالتس (Rheinland-Pfalz)

رتبه تقریبی: هفتم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

تولید شراب و کشاورزی پیشرفته، همراه با حضور شرکت‌های صنعتی مهم.

وجود برخی مراکز فناوری در شهرهایی مانند ماینتس و کایزرسلاوترن.

سهم از جمعیت: حدود ۴٫۹ درصد (حدود ۴٫۱ میلیون نفر).

نقش مالی: وضعیت آن میان پرداخت محدود و دریافت محدود در نوسان است و در مقایسه با ایالت‌های بزرگِ پرداخت‌کننده، سهم مالی کمتری در نظام هم‌بستگی دارد.

۸. نیدرزاکسن (Niedersachsen)

رتبه تقریبی: هشتم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

مقر اصلی شرکت فولکس‌واگن در شهر وولفسبورگ و فعالیت گسترده در بخش کشاورزی.

خدمات دریایی و بندری در سواحل دریای شمال، از جمله بندر ویلهلمس‌هافن.

سهم از جمعیت: حدود ۹٫۵ درصد (حدود ۸ میلیون نفر).

نقش مالی: اغلب کمک‌های مالی نسبی دریافت می‌کند یا در وضعیتی نزدیک به تعادل قرار دارد، چون سطح درآمد میان شهرهای صنعتی بزرگ و مناطق روستایی تفاوت چشمگیری دارد.

۹. شلسویگ-هولشتاین (Schleswig-Holstein)

رتبه تقریبی: نهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

گردشگری ساحلی در سواحل دریای شمال و بالتیک، بنادر دریای بالتیک، همراه با کشاورزی و شیلات.

خدمات حمل‌ونقل و تجارت میان آلمان و کشورهای اسکاندیناوی.

سهم از جمعیت: حدود ۳٫۵ درصد (نزدیک به ۲٫۹ میلیون نفر).

نقش مالی: شلسویگ-هولشتاین معمولاً از مکانیزم توازن مالی بهره‌مند می‌شود، زیرا یک ایالت به شدت صنعتی نیست و عمدتاً به خدمات و گردشگری متکی است.

۱۰. برلین (Berlin)

رتبه تقریبی: حدود دهم از نظر درآمد سرانه.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

پایتخت سیاسی آلمان و محل استقرار تعداد زیادی استارت‌آپ و یک بخش بزرگ گردشگری.

مقر سازمان‌های بین‌المللی و دانشگاه‌های برجسته که اقتصاد دانش‌بنیان را تقویت می‌کنند.

سهم از جمعیت: حدود ۴٫۴ درصد (حدود ۳٫۷ میلیون نفر).

نقش مالی: برلین عمدتاً ایالتی دریافت‌کننده است و تا حد زیادی به حمایت مالی سایر ایالت‌ها و دولت فدرال وابسته است، زیرا دهه‌ها با بدهی بالا و هزینه‌های بازسازی پس از وحدت دو بخش شهر روبه‌رو بوده است.

۱۱. زارلاند (Saarland)

رتبه تقریبی: یازدهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

منطقه مرزی تجاری با فرانسه و لوکزامبورگ و برخوردار از روابط اقتصادی فشرده.

اقتصاد سنتی مبتنی بر صنعت فولاد و زغال‌سنگ که دستخوش تغییر ساختاری عمیق شده است.

سهم از جمعیت: حدود ۱٫۲ درصد (حدود ۰٫۹۸ میلیون نفر).

نقش مالی: غالباً در زمره ایالت‌های دریافت‌کننده قرار می‌گیرد، زیرا منابع صنعتی محدود و بار تاریخی صنایع سنگین بر بودجه آن سنگینی می‌کند.

۱۲. براندنبورگ (Brandenburg)

رتبه تقریبی: دوازدهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

بخش کشاورزی و جنگلداری، به همراه رشد در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر (مزارع بادی و نیروگاه‌های خورشیدی).

استفاده از نزدیکی به برلین و همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای با پایتخت.

سهم از جمعیت: حدود ۳ درصد (حدود ۲٫۵ میلیون نفر).

نقش مالی: معمولاً کمک‌های فدرال و انتقال مالی از ایالت‌های ثروتمندتر دریافت می‌کند تا زیرساخت‌ها و توسعه منطقه‌ای تقویت شود.

۱۳. زاکسن (Sachsen)

رتبه تقریبی: سیزدهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

صنعت خودروسازی (کارخانه‌های فولکس‌واگن و BMW در لایپزیگ و درسدن) و الکترونیک پیشرفته (Silicon Saxony).

با وجود بهبود اقتصادی چشمگیر پس از وحدت آلمان، هنوز درآمد سرانه آن از ایالت‌های غربی پایین‌تر است.

سهم از جمعیت: حدود ۴٫۹ درصد (حدود ۴٫۱ میلیون نفر).

نقش مالی: از نظر تاریخی عمدتاً در گروه دریافت‌کنندگان قرار داشته است؛ هرچند با رشد بخش فناوری و صنعت، وضعیت آن به‌تدریج در حال بهبود است.

۱۴. مکلنبورگ-فورپومرن (Mecklenburg-Vorpommern)

رتبه تقریبی: چهاردهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

گردشگری ساحلی در دریای بالتیک (مانند جزایر Rügen و Usedom)، شیلات و کشاورزی.

توسعه صنعتی همچنان محدود است و این ایالت به‌طور قابل‌توجهی به جذب سرمایه‌گذاری خارجی وابسته است.

سهم از جمعیت: حدود ۱٫۹ درصد (حدود ۱٫۶ میلیون نفر).

نقش مالی: از ایالت‌هایی است که برای جبران ضعف پایه صنعتی، به میزان زیادی از انتقال مالی سایر ایالت‌ها بهره‌مند می‌شود.

۱۵. زاکسن-آنهالت (Sachsen-Anhalt)

رتبه تقریبی: پانزدهم.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

کشاورزی و صنایع شیمیایی پراکنده در برخی مناطق (مانند Leuna و Bitterfeld).

چالش‌های جمعیتی و مهاجرت نیروی کار به ایالت‌های غربی.

سهم از جمعیت: حدود ۲٫۶ درصد (حدود ۲٫۲ میلیون نفر).

نقش مالی: زاکسن-آنهالت برای تقویت اقتصاد محلی، کمک‌های مالی قابل‌توجهی دریافت می‌کند و هنوز نتوانسته است به سطح ایالت‌های صنعتی غرب آلمان برسد.

۱۶. تورینگن (Thüringen)

رتبه تقریبی: شانزدهم و تقریباً در انتهای جدول از نظر درآمد سرانه.

دلایل ثروت و منابع اصلی درآمد:

تنوع صنعتی محدود، با وجود برخی صنایع دقیق و پیشرفته در شهرهایی چون ارفورت، ینا و آیزناخ.

بخش کشاورزی و جنگلداری حضور دارد، اما هنوز سهم آن در تولید کل اقتصادی آن‌قدر بزرگ نیست که جایگاه ایالت را به‌طور چشمگیر ارتقا دهد.

سهم از جمعیت: حدود ۲٫۵ درصد (حدود ۲٫۱ میلیون نفر).

نقش مالی: تورینگن از دریافت‌کنندگان اصلی انتقال مالی از سایر ایالت‌ها به شمار می‌رود تا سطح توسعه منطقه‌ای و توازن میان ایالت‌ها حفظ شود.

جمع‌بندی

این رتبه‌بندی تقریبی، تنوع بالای اقتصاد آلمان را به خوبی نشان می‌دهد. در حالی که ایالت‌های شهرمحور و صنعتی/فناورانه (مانند هامبورگ، بایرن، بادن-وورتمبرگ و هسن) در صدر فهرست ثروتمندترین ایالت‌ها از نظر درآمد سرانه قرار دارند، برخی ایالت‌ها – به‌ویژه در شرق و شمال‌شرق – هنوز با چالش‌هایی در حوزه زیرساخت و ادامه فرایند تحول اقتصادی پس از وحدت آلمان روبه‌رو هستند.

با وجود این تفاوت‌ها، نظام فدرال آلمان اصل برابری و هم‌بستگی را از طریق سازوکار Länderfinanzausgleich حفظ می‌کند؛ یعنی منابع مالی از ایالت‌های دارای درآمد بالا به ایالت‌های کم‌برخوردارتر منتقل می‌شود تا توازن اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی تضمین گردد.

با این تصویر کلی، می‌توانید درک روشنی از تفاوت سطح درآمد در مناطق مختلف آلمان و دلایل بنیادی پیشتازی برخی ایالت‌ها از نظر صنعتی و مالی، در مقابل نیاز برخی دیگر به محرک‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای بیشتر به دست آورید. در عین حال، همین تنوع یکی از عناصر مهم چشم‌انداز اقتصادی آلمان است و هم‌گرایی و همکاری میان ایالت‌ها را در چارچوب مدل فدرال تا سال ۲۰۲۵ و پس از آن تقویت می‌کند.

تیم نویسندگان و سردبیران وب‌سایت می‌کوشد با انجام پژوهش گسترده و مراجعه به منابع متعدد، اطلاعات دقیق و قابل اعتماد ارائه دهد. با این حال، احتمال بروز خطا یا درج برخی اطلاعات تأییدنشده وجود دارد. بنابراین، مطالب این مقاله باید به‌عنوان مرجع اولیه در نظر گرفته شوند و برای دریافت اطلاعات قطعی، همواره توصیه می‌شود به نهادهای رسمی و مراجع ذی‌صلاح مراجعه کنید.