آلمان از نگاه اقتصادی میان ولایتها و ایالتهای مختلف خود تفاوتها و گوناگونی بسیار زیاد دارد. فکتورهایی مانند صنعت، خدمات، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی نقش تعیینکننده در ساختن ثروت منطقهای دارند. در این مقاله، یک رتبهبندی تقریبی از ایالتهای آلمان از نگاه سطح ثروت (که معمولاً با تولید ناخالص داخلی سرانه – GDP per Capita – اندازهگیری میشود) ارائه میگردد. همچنان، مهمترین دلایل این ثروت، منابع اصلی عایدات در هر ایالت، سهم نفوس آنها از مجموع نفوس آلمان و اینکه آیا ایالت مربوطه «پرداختکننده خالص» (Nettozahler) است یا «دریافتکننده خالص» (Nettonehmer) در نظام مالی فدرال، تشریح میشود.
یادآوری: این رتبهبندی بر اساس ارقام و آمار تقریبی تا سال ۲۰۲۵ تهیه شده است و امکان دارد ارقام دقیق همهساله مطابق وضعیت عمومی اقتصاد تغییر کند.
۱. هامبورگ (Hamburg)
رتبه تقریبی: اول از نگاه عاید سرانه.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
بندر بینالمللی هامبورگ یکی از بزرگترین بندرهای اروپا است و سبب شده سکتور لوژستیک و تجارت خارجی موتور اساسی اقتصاد محلی باشد.
بخش رسانهای نیرومند (شبکههای تلویزیونی و ناشران) و زیربنای بسیار رشد یافته در عرصه بانکداری و بیمه.
سهم از نفوس: تقریباً ۲٫۳ درصد از مجموع نفوس آلمان (حدود ۱٫۹ میلیون نفر).
نقش مالی: بهحیث یک «پرداختکننده خالص» در نظام مالی فدرال شناخته میشود (بیشتر از آنچه دریافت میکند، میپردازد). هامبورگ به کمک مالی سایر ایالتها نیاز ندارد و خود، صندوق توازن مالی را تغذیه میکند.
۲. بایرن (Bayern)
رتبه تقریبی: دوم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
صنایع بزرگ مانند موترسازی (BMW و Audi) و الکترونیک (Siemens) و همچنان شرکتهای تخنیکی و نرمافزاری.
سکتور گردشگری در حال رشد، بهخاطر کوههای آلپ و شهرهای تاریخی مانند مونیخ.
سهم از نفوس: حدود ۱۵٫۷ درصد از مجموع نفوس (نزدیک به ۱۳٫۲ میلیون نفر) و دومین ایالت پرنفوس در آلمان.
نقش مالی: از مهمترین ایالتهای «پرداختکننده خالص» در نظام Länderfinanzausgleich است و از لحاظ مالی از ایالتهای کمدرآمدتر حمایت میکند.
۳. بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg)
رتبه تقریبی: سوم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
یکی از مراکز مهم صنعت موترسازی (Mercedes-Benz و Porsche) و ماشینسازی.
ظرفیت بلند نوآوری و تحقیق و انکشاف، به کمک پوهنتونها و مؤسسات تحقیقاتی بااعتبار.
سهم از نفوس: تقریباً ۱۳٫۲ درصد (حدود ۱۱٫۱ میلیون نفر).
نقش مالی: مانند بایرن، یک ایالت پرداختکننده خالص است و در تأمین توازن مالی سراسری نقش مهم دارد.
۴. هِسِن (Hessen)
رتبه تقریبی: چهارم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
شهر فرانکفورت یک مرکز بینالمللی مالی است و مقر بانک مرکزی اروپا و شمار زیادی از بانکهای جهانی میباشد.
سکتور بزرگ خدمات، شامل مالیه، بیمه و لوژستیک.
سهم از نفوس: نزدیک به ۷٫۵ درصد (حدود ۶٫۳ میلیون نفر).
نقش مالی: بهخاطر عایدات بلند بخش مالی و خدمات، هِسِن یک ایالت پرداختکننده خالص است و در بودجه فدرال سهم چشمگیر دارد.
۵. بِرِمِن (Bremen)
رتبه تقریبی: پنجم از نگاه عاید سرانه، با اینکه از لحاظ مساحت کوچکترین و از نگاه نفوس دومین ایالت کوچک است.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
بندر دریایی برمن/برمرهافن و سکتور حملونقل دریایی بینالمللی.
صنایع هوافضا و فابریکههای تولید پرزهجات طیاره.
سهم از نفوس: حدود ۰٫۸ درصد (تقریباً ۰٫۶۸ میلیون نفر).
نقش مالی: معمولاً بهحیث «دریافتکننده خالص» در نظام مالی شناخته میشود، زیرا با وجود عاید نسبتاً بلند سرانه، ظرفیت مالی آن در مقابل مصارف عامه محدود است.
۶. نوردراین-وستفالن (Nordrhein-Westfalen)
رتبه تقریبی: ششم از نگاه عاید سرانه.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
بزرگترین منطقه پرنفوس آلمان (حوزه روهر) با تنوع عظیم اقتصادی میان صنعت سنتی و خدمات مدرن.
شرکتهای بزرگ در عرصه انرژی، صنایع کیمیاوی و رسانه.
سهم از نفوس: حدود ۲۱ درصد (قریب ۱۷٫۹ میلیون نفر) و پرنفوسترین ایالت آلمان.
نقش مالی: در بعضی سالها ایالت پرداختکننده و در برخی سالها تقریباً متعادل است. از یک طرف اقتصاد نیرومند دارد، اما از جانب دیگر، تغییر ساختاری و کاهش صنایع زغالسنگ و فولاد فشار بالای مالی وارد کرده است.
۷. راینلاند-فالتس (Rheinland-Pfalz)
رتبه تقریبی: هفتم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
تولید شراب و زراعت پیشرفته، همراه با شرکتهای مهم صنعتی.
وجود بعضی از مراکز تخنیکی در شهرهایی مانند ماینتس و کایزرسلاوترن.
سهم از نفوس: تقریباً ۴٫۹ درصد (حدود ۴٫۱ میلیون نفر).
نقش مالی: جایگاه آن میان پرداخت محدود و دریافت محدود در نوسان است و نسبت به ایالتهای بزرگِ کمککننده، سهم مالی کمتری دارد.
۸. نیدرزاکسن (Niedersachsen)
رتبه تقریبی: هشتم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
مرکز شرکت فولکسواگن در شهر وولفسبورگ و فعالیت گسترده زراعت.
خدمات بحری و بندری در سواحل دریای شمال، از جمله بندر ویلهلمسهافن.
سهم از نفوس: حدود ۹٫۵ درصد (تقریباً ۸ میلیون نفر).
نقش مالی: عموماً کمکهای نسبی دریافت میکند یا نزدیک به حالت متعادل قرار دارد، چون سطح عاید میان شهرهای صنعتی بزرگ و مناطق روستایی تفاوت زیاد دارد.
۹. شلسویگ-هولشتاین (Schleswig-Holstein)
رتبه تقریبی: نهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
گردشگری ساحلی در کنار دریای شمال و بالتیک، بنادر دریای بالتیک، و همچنان زراعت و ماهیگیری.
خدمات ترانسپورت و تجارت میان آلمان و کشورهای اسکاندیناوی.
سهم از نفوس: حدود ۳٫۵ درصد (حدود ۲٫۹ میلیون نفر).
نقش مالی: شلسویگ-هولشتاین غالباً از سیستم توازن مالی مستفید میشود، زیرا یک ایالت کاملاً صنعتی نیست و بیشتر به خدمات و توریسم متکی میباشد.
۱۰. برلین (Berlin)
رتبه تقریبی: در حدود دهم از نظر عاید سرانه.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
پایتخت سیاسی آلمان و مرکز تعداد زیاد استارتآپها و یک سکتور بزرگ گردشگری.
مقر سازمانهای بینالمللی و دانشگاههای معتبر که اقتصاد دانشمحور را تقویت میکنند.
سهم از نفوس: نزدیک به ۴٫۴ درصد (حدود ۳٫۷ میلیون نفر).
نقش مالی: برلین عمدتاً یک ایالت دریافتکننده است و تا حد زیاد به کمک مالی سایر ایالتها و دولت فدرال وابسته میباشد، چون برای دههها با بدهی بلند و هزینههای بازسازی بعد از اتحاد دوباره شهر روبهرو بوده است.
۱۱. زارلاند (Saarland)
رتبه تقریبی: یازدهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
منطقه مرزی تجارتی با فرانسه و لوکزامبورگ با روابط اقتصادی نزدیک.
اقتصاد سنتی مبتنی بر صنایع فولاد و زغالسنگ که با تغییر ساختاری عمیق روبهرو شده است.
سهم از نفوس: حدود ۱٫۲ درصد (تقریباً ۰٫۹۸ میلیون نفر).
نقش مالی: غالباً از جمله ایالتهای دریافتکننده است، زیرا منابع صنعتی محدود و میراث سنگین صنایع بزرگ بر بودجه آن فشار وارد میکند.
۱۲. براندنبورگ (Brandenburg)
رتبه تقریبی: دوازدهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
بخش زراعت و جنگلداری، در کنار رشد در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر (باد و آفتاب).
استفاده از نزدیکی به برلین و همکاریهای اقتصادی و منطقهای.
سهم از نفوس: حدود ۳ درصد (تقریباً ۲٫۵ میلیون نفر).
نقش مالی: معمولاً کمکهای فدرال و انتقال مالی از ایالتهای ثروتمندتر دریافت میکند تا زیربنا و توسعه منطقهای را تقویت کند.
۱۳. زاکسن (Sachsen)
رتبه تقریبی: سیزدهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
صنعت موترسازی (فابریکات فولکسواگن و BMW در لایپزیگ و درسدن) و الکترونیک پیشرفته (Silicon Saxony).
با وجود بهبود در وضعیت اقتصادی بعد از وحدت آلمان، هنوز عاید سرانه آن نسبت به ایالتهای غربی پایینتر است.
سهم از نفوس: تقریباً ۴٫۹ درصد (حدود ۴٫۱ میلیون نفر).
نقش مالی: در گذشته بیشتر در صف ایالتهای دریافتکننده قرار داشته است؛ اما با رشد سکتور تکنالوژی و صنعت، وضعیت آن بهتدریج بهتر میشود.
۱۴. مکلنبورگ-فورپومرن (Mecklenburg-Vorpommern)
رتبه تقریبی: چهاردهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
گردشگری ساحلی در کنار دریای بالتیک (از جمله جزیرههای Rügen و Usedom)، ماهیگیری و زراعت.
رشد صنعتی هنوز محدود است و این ایالت تا حد زیاد به سرمایهگذاری بیرونی وابسته میباشد.
سهم از نفوس: نزدیک به ۱٫۹ درصد (حدود ۱٫۶ میلیون نفر).
نقش مالی: از آن جمله ایالتهایی است که برای جبران ضعف در پایه صنعتی، از انتقال مالی و کمک سایر ایالتها بهرهمند میشود.
۱۵. زاکسن-آنهالت (Sachsen-Anhalt)
رتبه تقریبی: پانزدهم.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
زراعت و صنایع شیمی در بعضی مناطق (مانند Leuna و Bitterfeld).
چالشهای جمعیتی و مهاجرت نیروی کار به ایالتهای غربی.
سهم از نفوس: حدود ۲٫۶ درصد (تقریباً ۲٫۲ میلیون نفر).
نقش مالی: برای تقویت اقتصاد محلی، کمکهای مالی و انتقالات قابلملاحظه دریافت میکند و هنوز به سطح ایالتهای صنعتی غرب آلمان نرسیده است.
۱۶. تورینگن (Thüringen)
رتبه تقریبی: شانزدهم و تقریباً در آخر فهرست از نگاه عاید سرانه.
دلایل ثروت و منابع اصلی عایدات:
تنوع محدود صنعتی، با وجود صنایع دقیق در شهرهایی چون ارفورت، ینا و آیزناخ.
سکتور زراعت و جنگلداری حضور دارد، اما هنوز آنقدر بزرگ نیست که جایگاه اقتصادی ایالت را بهطور قابلملاحظه بالا ببرد.
سهم از نفوس: نزدیک به ۲٫۵ درصد (حدود ۲٫۱ میلیون نفر).
نقش مالی: تورینگن از ایالتهایی است که از انتقالات مالی سایر ایالتها سود میبرد تا سطح متوازنتری از توسعه منطقهای در سراسر کشور تأمین شود.
خلاصه
این رتبهبندی تقریبی بهخوبی نشان میدهد که اقتصاد آلمان تا چه حد متنوع است. ایالتهای شهرمحور و صنعتی و تخنیکی (همچون هامبورگ، بایرن، بادن-وورتمبرگ و هِسِن) در صدر فهرست ایالتهای ثروتمند از نگاه عاید سرانه قرار دارند، در حالی که شماری از ایالتها – مخصوصاً در شرق و شمالشرق – هنوز با چالشهای زیربنایی و ادامه روند تغییرات اقتصادی پس از وحدت آلمان روبهرو اند.
با وجود این تفاوتها، نظام فدرالی آلمان اصل برابری و همبستگی را از طریق مکانیزم Länderfinanzausgleich حفظ میکند؛ یعنی پول از ایالتهای دارای عاید بلند به ایالتهای کمبرخوردارتر منتقل میشود تا تعادل اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی تأمین گردد.
با این تصویر کلی، میتوانید درک واضحی از تفاوت سطح عاید در بخشهای مختلف آلمان و دلایل اساسی برتری بعضی ایالتها از لحاظ صنعتی و مالی، در مقایسه با نیاز سایر ایالتها به تشویق و توسعه بیشتر به دست آورید. در عین حال، همین گوناگونی یک عنصر مهم در صحنه اقتصادی آلمان است و همگرایی و همکاری میان ایالتها را در چارچوب مدل فدرال تا سال ۲۰۲۵ و بعد از آن تقویت میکند.
تیم نویسندگان و دبیران وبسایت تلاش میکند با تحقیق گسترده و مراجعه به منابع متعدد، معلومات دقیق و قابل اعتماد در اختیار خوانندگان بگذارد. با این وجود، امکان بروز اشتباه یا ذکر برخی معلومات تأییدنشده وجود دارد. بنابراین، معلومات مندرج در این مقاله باید بهعنوان یک مرجع اولیه در نظر گرفته شود و برای دریافت معلومات قطعی همواره توصیه میشود به ادارهها و نهادهای رسمی مربوط مراجعه گردد.
