تفاوت میان منابع درآمد دولت فدرال و دولتهای ایالتی در آلمان چیست؟
مقدمه
نظام سیاسی و مالی آلمان بر پایهی فدرالیسم بنا شده است؛ یعنی قدرت بین دو سطح اصلی تقسیم شده است:
دولت فدرال (Bund)
ایالتها (Länder)
این ساختار، فقط در تقسیم اختیارات سیاسی نمود پیدا نمیکند، بلکه بهطور مستقیم بر نظام مالیاتی و درآمدهای دولت نیز اثر میگذارد.
در نتیجه، این پرسش بهوجود میآید که:
منابع درآمد دولت فدرال و دولتهای ایالتی چه تفاوتی با هم دارند؟
در این مقاله، بهصورت منظم و شفاف توضیح میدهیم که هر کدام از این سطوح حکومتی چگونه تأمین مالی میشوند، چه نوع مالیاتهایی به آنها تعلق میگیرد و نظام انتقالات مالی بین آنها چگونه عمل میکند.
نظام مالی و بودجهای آلمان از سه سطح اصلی تشکیل شده است:
دولت فدرال (Bund)
دولتهای ایالتی (Länder)
شهرداریها و واحدهای محلی (Kommunen)
تقسیم درآمد میان این سطوح در قانون اساسی آلمان (Grundgesetz) تنظیم شده است. هدف این قواعد عبارت است از:
تضمین کارایی
برقراری تعادل مالی
ایجاد عدالت نسبی بین مناطق مختلف کشور
دولت فدرال از چند گروه اصلی درآمد استفاده میکند:
مهمترین مالیاتهای مشترک عبارتاند از:
مالیات بر درآمد (Einkommensteuer)
مالیات بر شرکتها (Körperschaftsteuer)
مالیات بر ارزش افزوده (Mehrwertsteuer)
این مالیاتها بهصورت سراسری وصول میشوند و سپس طبق فرمولهای قانونی، بین:
دولت فدرال،
ایالتها،
و شهرداریها
تقسیم میگردند. دولت فدرال درصد مشخصی از این درآمدها را دریافت میکند.
دستهای از مالیاتها منحصراً به دولت فدرال تعلق دارد، بهویژه مالیاتهای مصرفی، از جمله:
مالیات بر توتون و تنباکو
مالیات بر انرژی (سوخت و حاملهای انرژی)
مالیات بر الکل
این درآمدها مستقیماً وارد بودجهی فدرال میشوند.
غیر از مالیات، دولت فدرال از راههای زیر نیز درآمد کسب میکند:
سود شرکتهای دولتی و بنگاههایی که دولت فدرال در آنها سهام دارد (مانند راهآهن، پست، برخی شرکتهای زیرساختی)
هزینههای اداری و کارمزدی که در سطح فدرال دریافت میشود (مثلاً برای صدور پاسپورت)
جریمهها و مجازاتهای مالی در حوزههای تحت صلاحیت دولت فدرال
فروش یا اجارهی داراییهای متعلق به دولت فدرال
دولت فدرال برای پوشش کسری بودجه میتواند از استقراض استفاده کند.
اما این موضوع به شدت توسط سازوکاری به نام «ترمز بدهی» (Schuldenbremse) که در قانون اساسی آمده، محدود شده است. فقط در شرایط استثنایی (مثلاً در بحرانهای بزرگ) امکان افزایش قابل توجه بدهی وجود دارد.
ساختار درآمدی ایالتها (Länder) کمی متفاوت است:
ایالتها نیز همانند دولت فدرال، از سه مالیات مشترک اصلی سهم میبرند:
مالیات بر درآمد
مالیات بر شرکتها
مالیات بر ارزش افزوده (Mehrwertsteuer)
تقسیم این سهم بر اساس معیارهایی مانند:
تعداد ساکنان هر ایالت،
و توان مالیاتی (قدرت تولید مالیات) آن ایالت
صورت میگیرد. بخشی از مالیات بر ارزش افزوده نیز بهطور خاص برای کاهش اختلاف توان مالی میان ایالتها استفاده میشود.
برخی مالیاتها منحصراً به ایالتها تعلق دارد، مانند:
مالیات انتقال ملک و زمین (Grunderwerbsteuer)
مالیات بر ارث و هدیه (Erbschaftsteuer)
مالیات بر قمار، کازینوها و برخی بازیهای شانسی
این منابع مستقیماً وارد بودجهی ایالتها میشود.
یکی از عناصر اصلی فدرالیسم مالی در آلمان، نظام همگنسازی مالی میان ایالتها است که شامل دو نوع انتقال است:
انتقال عمودی (از بالا به پایین): پرداختها و کمکهای دولت فدرال به ایالتهای مالیضعیف
انتقال افقی (بین ایالتها): پرداختهایی که برخی ایالتهای ثروتمند به ایالتهای کمدرآمدتر انجام میدهند
هدف، این است که همهی ایالتها بتوانند وظایف قانونی خود را انجام دهند؛ حتی اگر توان مالیاتیشان پایینتر باشد.
ایالتها نیز مانند دولت فدرال، منابع غیرمالیاتی دارند، از جمله:
هزینههای دانشگاهی و برخی شهریهها (در صورت وجود)
درآمد حاصل از املاک و داراییهای ایالتی
سود شرکتها و بنگاههایی که در مالکیت ایالت هستند
هزینههای اداری و قضایی، مانند:
هزینهی ثبت خودرو
هزینهی رسیدگی در دادگاهها
هزینهی صدور گواهیها و اسناد رسمی
در جدول زیر، یک مقایسهی خلاصه ارائه شده است:
| موضوع | دولت فدرال (Bund) | دولتهای ایالتی (Länder) |
|---|---|---|
| مرجع اصلی مالی | وزارت دارایی فدرال | وزارت دارایی هر ایالت |
| پایهی اصلی مالیاتها | سهم از مالیاتهای مشترک + مالیاتهای مصرفی اختصاصی فدرال | سهم از مالیاتهای مشترک + مالیاتهای اختصاصی ایالتی |
| مالیاتهای انحصاری | مالیات توتون، الکل، انرژی، برخی حقوق گمرکی | مالیات انتقال ملک، مالیات ارث و هدیه، مالیات قمار و بازیهای شانسی |
| انتقالات مالی | پرداخت کمکها و انتقالات به ایالتها (در قالب همبستگی و توازن مالی) | دریافت کمکها از دولت فدرال و گاهی از ایالتهای ثروتمندتر |
| استقراض و بدهی | مجاز، اما بهشدت تحت محدودیت «ترمز بدهی» | مجاز، طبق مقررات بدهی و محدودیتهایی که در قانون اساسی هر ایالت آمده |
| تمرکز اصلی در هزینهها | ارتش و دفاع، سیاست خارجی، بخشی از بازنشستگی، زیرساختهای بزرگ ملی | آموزش و پرورش، امنیت داخلی (پلیس)، فرهنگ، بهداشت، حملونقل ایالتی |
این تفکیک درآمدی و مالی با اهداف مشخصی طراحی شده است، از جمله:
تضمین استقلال نسبی ایالتها در حوزههایی مثل آموزش، فرهنگ، پلیس و سیاستهای اجتماعی
ایجاد همبستگی مالی میان مناطق ثروتمند و مناطق ضعیفتر، تا سطح خدمات عمومی در سراسر کشور تا حدی نزدیک به هم باشد
کاهش تمرکزگرایی افراطی؛ بهگونهای که تصمیمگیری مالی در چند سطح مختلف انجام شود
افزایش کارایی در تخصیص منابع، زیرا بسیاری از تصمیمها در سطحی اتخاذ میشوند که به شهروندان نزدیکتر است
اگرچه دولت فدرال و دولتهای ایالتی در آلمان در برخی مالیاتها با هم شریکاند، اما هر سطح:
منابع درآمدی ویژهی خود را دارد،
بودجهی مستقل خود را تنظیم میکند،
و در چارچوب قانون اساسی، صلاحیت مالی خاص خود را اعمال مینماید.
این ساختار:
بازتابدهندهی ماهیت فدرال آلمان است،
خودگردانی مالی و سیاسی ایالتها را تقویت میکند،
و با استفاده از نظام همبستگی مالی، در جهت کاهش نابرابری بین مناطق مختلف عمل میکند.
برای درک درست نظام مالی و مالیاتی آلمان، باید همیشه هر دو سطح را همزمان در نظر گرفت:
Bund (دولت فدرال) و Länder (ایالتها) – که در کنار هم، اما در عین حال با مرزبندی مالی روشن عمل میکنند.
تیم نویسندگان و ویراستاران این وبسایت تلاش میکند با اتکا به پژوهش گسترده و مراجعه به منابع متعدد، اطلاعات دقیق و قابل اطمینانی ارائه دهد. با این حال، امکان تغییر قوانین و بروز خطا یا نقص در اطلاعات به طور کامل منتفی نیست. بنابراین، لطفاً این مقاله را بهعنوان یک راهنمای اولیه در نظر بگیرید و برای دریافت اطلاعات قطعی و بهروز، همیشه به نهادهای رسمی و مراجع ذیصلاح مراجعه کنید.
