درک بنیان‌های توافق سیاسی در نظام‌های پارلمانی مانند آلمان

مقدمه

وقتی در مورد سیاست در آلمان یا هر نظام پارلمانی دیگر صحبت می‌کنیم، اصطلاح «حکومت ائتلافی» بسیار شنیده می‌شود، مخصوصاً بعد از هر انتخابات.

اما این اصطلاح دقیقاً به چه معنا است؟

چرا احزاب به ائتلاف نیاز پیدا می‌کنند؟ چه کسانی در آن شریک می‌شوند؟ و این ائتلاف چگونه شکل می‌گیرد؟

در این مقاله، ما یک توضیح همه‌جانبه و ساده از مفهوم حکومت ائتلافی (Koalition) ارائه می‌کنیم و بیشتر روی نمونه آلمان تمرکز داریم؛ کشوری که نمونه روشن یک دموکراسی پارلمانی بر پایه مذاکره، تعادل و سازش میان احزاب مختلف است.

حکومت ائتلافی چیست؟

حکومت ائتلافی اتحادی است میان دو یا چند حزب در پارلمان که توافق می‌کنند برای تشکیل حکومت با هم کار کنند، در وضعیتی که هیچ حزبی به‌تنهایی نتواند اکثریت لازم کرسی‌ها را برای اداره کشور به دست آورد.

در نظام‌های پارلمانی – مخصوصاً در آلمان – حکومت به‌صورت مستقیم توسط مردم انتخاب نمی‌شود، بلکه با تکیه بر اکثریت پارلمانی تشکیل می‌گردد؛ اکثریتی که از صدراعظم حمایت می‌کند و با برنامه سیاسی او موافق است.

چرا احزاب به تشکیل ائتلاف روی می‌آورند؟

سیستم نمایندگی نسبی که در آلمان وجود دارد، باعث می‌شود که بسیار کم اتفاق بیفتد یک حزب به‌تنهایی اکثریت مطلق کرسی‌های پارلمان را به دست آورد.

برای تشکیل یک حکومت باثبات، احزاب باید در مجموع به اکثریت آرا در پارلمان برسند (۵۰ درصد به‌اضافه یک رأی).

به همین دلیل، احزابی که از لحاظ دیدگاه سیاسی به هم نزدیک هستند، با هم یک‌جا جمع می‌شوند و آنچه را که «حکومت ائتلافی» نامیده می‌شود، تشکیل می‌دهند.

حکومت ائتلافی چگونه شکل می‌گیرد؟

گفت‌وگوها برای تشکیل ائتلاف معمولاً فوراً بعد از انتخابات پارلمانی آغاز می‌شود و چند مرحله اصلی دارد:

• گفت‌وگوهای اکتشافی (Sondierungsgespräche): صحبت‌های ابتدایی برای سنجش امکان همکاری و پیدا کردن نقاط مشترک.

• مذاکرات رسمی ائتلاف: در این مرحله روی برنامه حکومت، تقسیم وزارت‌ها و مشخص‌کردن صلاحیت‌ها تمرکز می‌شود.

• تهیه قرارداد ائتلاف (Koalitionsvertrag): سندی نوشتاری که اهداف، سیاست‌ها و توافق‌های میان احزاب در آن درج می‌شود.

• انتخاب صدراعظم: صدراعظم توسط پارلمان و با پشتیبانی احزاب شریک در ائتلاف انتخاب می‌شود.

چه کسانی در ائتلاف شریک می‌شوند؟

هر دو یا چند حزبی که با هم بتوانند اکثریت کرسی‌های پارلمان را به دست بیاورند، اگر به توافق سیاسی برسند، می‌توانند حکومت ائتلافی تشکیل دهند.

این‌گونه ائتلاف‌ها معمولاً میان گروه‌های زیر به وجود می‌آیند:

• احزاب بزرگ (مانند SPD یا CDU/CSU)

• و احزاب متوسط یا کوچک (مانند FDP، حزب سبزها (Grünen) یا حزب چپ (Die Linke))

نمونه‌های واقعی:

• «ائتلاف بزرگ» (Große Koalition)

  • احزاب شریک: CDU/CSU + SPD

  • نام معمول: Große Koalition (ائتلاف بزرگ)

• «ائتلاف چراغ راهنمایی» (Ampelkoalition)

  • احزاب شریک: SPD + سبزها (Bündnis 90/Die Grünen) + FDP

  • نام معمول: Ampelkoalition (ائتلاف چراغ راهنمایی)

• «ائتلاف جامائیکا» (Jamaika-Koalition)

  • احزاب شریک: CDU/CSU + سبزها + FDP

  • نام معمول: Jamaika-Koalition (ائتلاف جامائیکا)

• «ائتلاف سرخ–سرخ–سبز» (Rot-Rot-Grün)

  • احزاب شریک: SPD + سبزها + Die Linke

  • نام معمول: R2G-Koalition (سرخ–سرخ–سبز)

این ائتلاف‌ها با توجه به رنگ احزاب شرکت‌کننده نام‌گذاری می‌شوند؛ رنگ‌هایی که شباهت به رنگ پرچم برخی کشورها یا رنگ‌های چراغ راهنمایی دارند و به رنگ سنتی هر حزب اشاره می‌کنند.

آیا ائتلاف، ساختاری دایمی است؟

خیر. ائتلاف الزاماً دایمی نیست. ممکن است:

• اگر اختلافات عمیق و حل‌نشدنی میان احزاب به وجود بیاید، از هم بپاشد،

• بعد از استعفای صدراعظم یا سقوط حکومت، دوباره تنظیم و تشکیل شود،

• بعد از انتخابات جدید یا رأی عدم اعتماد موفق، تغییر کند.

به همین خاطر، دوام یک ائتلاف به تعهد سیاسی، انضباط حزبی و آمادگی احزاب برای همکاری و سازش در داخل پارلمان وابسته است.

تفاوت میان حکومت ائتلافی و حکومت تک‌حزبی دارای اکثریت چیست؟

جمع‌بندی

حکومت ائتلافی، بخش مرکزی و اصلی زندگی سیاسی در آلمان امروز است. این ساختار، تنوع دیدگاه‌ها در جامعه و توازن قدرت در پارلمان را بازتاب می‌دهد.

با وجود این‌که ائتلاف نیازمند گفت‌وگو، مصالحه و عقب‌نشینی‌های متقابل بین احزاب مختلف است، اما در عوض نمایندگی گسترده‌تری از جامعه را فراهم می‌کند و یکی از مهم‌ترین نشانه‌های یک دموکراسی پارلمانی پخته و بالغ به شمار می‌رود.

در نهایت، ائتلاف نوعی پیمان اعتماد میان احزاب است که هدف آن تشکیل حکومتی باثبات و مسئول می‌باشد؛ حکومتی که تا حد امکان اراده رأی‌دهندگان را بازتاب دهد.

* تیم نویسندگان و همکاران تحریریه این وب‌سایت تلاش می‌کنند با انجام پژوهش‌های گسترده و مراجعه به منابع گوناگون، اطلاعات درست و دقیق در اختیار خوانندگان قرار دهند. با این هم، امکان دارد اشتباهاتی رخ دهد یا معلوماتی که هنوز کاملاً تأیید نشده‌اند، در متن بیاید. از این رو، لطفاً اطلاعات مندرج در مقالات را به‌عنوان مرجع ابتدایی در نظر بگیرید و برای دریافت معلومات قطعی و نهایی، همیشه به اداره‌ها و نهادهای مسئول یا متخصص مراجعه کنید.